Γ ΜΕΡΟΣ -Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ-ΤΡΑΓΙΚΑ ΑΓΝΩΣΤΟΣ,ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΟΣ.

«Η συμβολή του Ιωάννη Καποδίστρια στην Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους.Του Ανδρέα Κούκου

(Ο Κ, Ανδρέας Κούκος είναι Νομικός-Καθηγητής Σχολής Εθνικής Αμύνης-Ταξχο ε.α.-Πρόεδρο Εταιρείας Μελέτης Έργου Ιωάννη Καποδίστρια)

^{Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΣΤΗ ΒΙΕΝΝΗ}

''Τι κάνει λοιπόν στη Βιέννη;

 Ιδρύει την «Εταιρεία των φίλων των Μουσών» (Φιλόμουσος Εταιρεία της Βιέννης), συνέχεια ή αντίγραφο της Φιλόμουσου Εταιρείας της Αθήνας (1813) που ήταν υπό αγγλική επιρροή και με φαινομενικό σκοπό τη συλλογή και διατήρηση των αρχαιοτήτων. Επίτροπος της Εταιρείας της Αθήνας στην Βιέννη ήταν ο Αρχιμανδρίτης Άνθιμος Γαζής, ο οποίος είχε γνωριστεί με τον Καποδίστρια από το 1811.

 Ο Καποδίστριας προτείνει στον Τσάρο Αλέξανδρο Α΄ να βοηθήσει στην ίδρυση της Εταιρείας που θα έχει σκοπό την παροχή βοήθειας μέσω υποτροφιών σε άπορους νέους Έλληνες «διψώντας παιδείας».

Μέλη της Φιλομούσου Εταιρείας έγιναν πολλοί λόγιοι της Βιέννης όπως ο Άνθιμος Γαζής, ο Μητροπολίτης Ουγγροβλαχίας Ιγνάτιος, ο Γεώργιος Σταύρος, ο Αλέξανδρος Στούρτζας κ.α.. 

Η Εταιρεία σε ελάχιστο χρόνο εξαπλώνεται σε όλα τα σημεία του Αυστριακού Κράτους.  Εγγράφονται μέλη με μεγάλες εισφορές όλοι οι ευγενείς και οι Βασιλείς στο Συνέδριο της Βιέννης ακόμα και ο ίδιος ο Μέτερνιχ.

Αργότερα που ο Καποδίστριας επιστρέφει στην Ρωσία ως Υπουργός των Εξωτερικών, εξαπλώνεται και εκεί με υπεύθυνο τον Ιωάννη Δομπόλη, φίλο και συνεργάτη του.  Είναι αυτός που αφήνει ένα μεγάλο ποσό από την περιουσία του για να ιδρυθεί το Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών.

Σήμερα,που συμπληρώνονται όμως επίσης 200 χρόνια από την έκδοση του Περιοδικού «Λόγιος Ερμής»,έχετε υποχρέωση εσείς οι Έλληνες της Βιέννης να μην ξεχνάτε τον Ιδρυτή του και Μεγάλο Διδάσκαλο του Γένους Άνθιμο Γαζή που πέθανε πάμπτωχος και ξεχασμένος από την Πατρίδα του στη Σύρο το 1828.

Η μόρφωση των φτωχών νέων λοιπόν, είναι ο βασικός στόχος της Φιλομούσου Εταιρείας.  Όμως πίσω απ’ αυτόν ήταν η μείωση της βρετανικής επιρροής.  Η κατάσταση πλέον ελέγχεται πάλι από τον ίδιο τον Καποδίστρια  και τους συνεργάτες του.

Χαρακτηριστικές είναι οι πληροφορίες που δίνει η Ρωξάνδρα Στούρτζα στα Απομνημονεύματά της:

  «Το πιο σπουδαίο αποτέλεσμα ήταν ότι υπενθυμίσαμε στη συγκεντρωμένη στη Βιέννη Επίσημη Ευρώπη την ύπαρξη ενός δυστυχούς έθνους, που στέναζε κάτω από το βάρβαρο ζυγό, που το ευγενές του όνομα είχε χαραχθεί βαθιά στο πέρασμα των αιώνων και που ζητούσε εναγωνίως να λάβει πάλι τη θέση που δικαιωματικά του ανήκε, μέσα στις τάξεις του Ευρωπαϊκού Πολιτισμού…».

Οι σκοποί είναι καθαρά πολιτικοί.  Τίθεται έμμεσα Ελληνικό Ζήτημα.  Θέτει το Ελληνικό Ζήτημα σ’ ένα μεγάλο Συνέδριο. «Ελληνικόν Έθνος υπάρχει».  Η συνέχεια της μεγάλης στρατηγικής του σε πλήρη εξέλιξη.  

 Ο Μέτερνιχ υποψιάζεται τα βαθύτερα πολιτικά κίνητρα του Καποδίστρια και θέτει υπό αυστηρή παρακολούθηση τα μέλη της Φιλομούσου Εταιρείας.

Διάσπαρτα τα αυστριακά αρχεία από τις εκθέσεις της Αστυνομίας.  Έτσι ο Καποδίστριας αναγκάζεται να μεταφέρει την έδρα της στο Μόναχο.

Η μελέτη πολλών εκθέσεων, εγγράφων, υπομνημάτων που σώζονται στα αυστριακά αρχεία και είναι ανέκδοτα  ακόμα, με οδηγεί να εξετάσω με προσοχή την παράλληλη ίδρυση μίας άλλης Εταιρείας της  Φιλικής Εταιρείας που ιδρύεται περίπου τον ίδιο χρόνο στην Οδησσό της Ρωσίας.  Αλλά έχουμε  και άλλες μυστικές  εταιρείες που είναι επίτιμο μέλος ο Ιωάννης Καποδίστριας, οι οποίες ιδρύονται στη  Ρωσία  και με τις οποίες καλύπτει τη δράση της Φιλικής Εταιρείας. 

 Άξιο ερεύνης επίσης, το τρίγωνο - ας μου επιτραπεί η έκφραση - Ρωξάνδρα Στούρτζα - Αλέξανδρος Υψηλάντης - εξάδελφός της - Ιωάννης Καποδίστριας.  Ας μην επεκταθούμε όμως!

Αξίζει όμως να αναφέρω εδώ ένα έγγραφο που περιλαμβάνει την  αναφορά του Ταγματάρχη της Εθνοφρουράς Ιωσήφ Τσερβένκα προς την Αυστριακή Καγκελλαρία με ημερομηνία 13 Φεβρουαρίου 1816.Το έγγραφο αυτό είναι μέρος της πολυετούς έρευνας του Ομότιμου Καθηγητού στο Πανεπιστήμιο της Βιέννης Κου Πολυχρόνη Ενεπεκίδη.

Ο Τσερβένκα παρακολουθεί τις κινήσεις της Φιλόμουσου Εταιρείας, καταγράφει συνομιλίες με μέλη της και αναφέρει ότι στόχος του Καποδίστρια μελλοντικά είναι η Απόλυτη Πολιτική Αυτονομία της Ελλάδος.  Αναφέρει ο Τσερβένκα στο σημαντικότατο αυτό έγγραφό του τα παρακάτω: 

« Η Ελλάς πρέπει, κατά τον Καποδίστριαν, να κηρυχθή ομοφώνως υφ’όλων των Δυνάμεων χώρα αφιερωμένη αποκλειστικώς και μόνον εις τας επιστήμας και την Διαφώτισιν του ανθρώπινου γένους, το έδαφός της να κηρυχθή εκ των έξω απρόσβλητον, εσωτερικώς δε να κρατηθή μακρα̃ν πάσης ξένης αναμίξεως, τέλος οφείλει η Ελλάς να κηρυχθή δι’όλην την ανθρωπότητα κράτος ιερόν».  Και καταλήγει: «… δημιουργούσα κατ’αυτόν τον τρόπον μίαν δι’ολόκληρον την ανθρωπότηταν σωτήριαν ισορροπίαν. 

Μία άλλη ουδετερότητα έξω απ’ αυτήν που πέτυχε για την Ελβετία σκεφτόταν για την Ελεύθερη Ελλάδα ο Καποδίστριας.  Παγκόσμιο Κέντρο Σοφίας και Γραμμάτων. Αυτό το έγγραφο δείχνει όμως και πώς ο Μέτερνιχ και οι συνεργάτες του είχαν αποκρυπτογραφήσει επιτυχώς το χαρακτήρα αυτού του ανθρώπου.Παρ΄όλα αυτά το συγκεκριμένο έγγραφο εκφράζει τις προσωπικές απόψεις του συγγραφέα.

Το 1814 ίδιο έτος με τη Φιλόμουσο, ιδρύεται και μια άλλη Εταιρεία η Φιλική Εταιρεία.  Τι συμβαίνει;  Δύο παράλληλες εταιρείες;

Ένας Ρώσος  Ιστορικός  μου εκμυστηρεύεται τα εξής:  

 «Μα δεν καταλαβαίνεις;  ΟΙ Εταιρείες είναι δύο,αλλά ο σκοπός της δημιουργίας τους είναι ουσιαστικά ο ίδιος».

Και δικαιώνεται ο Ιστορικός με το συνεχές εταιρικό παιχνίδι που παίζεται τα επόμενα χρόνια.   

Στις 5 Φεβρουαρίου 1815 σε απόρρητη αναφορά της Αυστρ. Αστυνομίας αναφέρονται τα λεγόμενα του Καποδίστρια σε Έλληνες της Βιέννης: 

  «Η Εταιρεία θα εξαπλωθεί και σιγά-σιγά  θα μπορέσει η Ελλάς να εγερθεί.  Το Έθνος είναι πάντοτε το αυτό και δεν αναπνέει παρά την ελευθερίαν.  Έλληνες σκλάβοι δεν υπάρχουν εκτός από εκείνους των Πριγκηπονήσων, απέναντι της Κωνσταντινούπολης, οι Φαναριώται.  

 Αυτοί οι  αξιολύπητοι που θέλουν να πλουτίσουν και ν’ ανέβουν και καταλήγουν να χάσουν το κεφάλι τους όταν γίνουν ισχυροί.  Οι άλλοι Έλληνες των Βουνών είναι ένα άλλο είδος ανθρώπων και ακριβώς εις αυτούς στηρίζεται και απευθύνεται το εν Αθήναις Λύκειον της Εταιρείας των Φιλομούσων».

Ας αφήσουμε όμως για λίγο τις Εταιρείες.   

Μετά τη λαμπρή του παρουσία στη Βιέννη και κάνοντας υπέρβαση 10-15 διπλωματικών βαθμών ο Τσάρος Αλέξανδρος διορίζει τον Καποδίστρια Υπουργό των Εξωτερικών της Ρωσίας τέλος του 1815 –αρχές του 1816. 

Τεράστιο το έργο του στη συνέχεια. Ουσιαστικά αναδιοργανώνει μία νεκρή διπλωματική υπηρεσία που κινείται ασυντόνιστα από το 1802-1803 που ιδρύθηκε. Διπλωματικά αρχεία, Επετηρίδα Ρώσων Διπλωματών, ανακοινώσεις στις εφημερίδες της εποχής,Γραφείο Τύπου ΥΠΕΞ,καινοτομίες πρωτόγνωρες για την εποχή  που διανύουμε.

Εμποδίζει το Μέτερνιχ με τους νέους συμμάχους του τους Άγγλους να επιβάλει τα σχέδιά του.

Συνεχή Συνέδρια: Άαχεν, Τροππάου. Κάρλσμπαντ, Λάυμπαχ. Σ’ αυτά αναδεικνύεται το τεράστιο Ευρωπαϊκό του όραμα.

Ένας μαθηματικός τρόπος σκέψης προσαρμοσμένος στη διπλωματία, είναι ο τρόπος που πετυχαίνει τις περισσότερες φορές το σκοπό του.

Η μεγάλη δραστηριότητα που ανέπτυξε τότε, ο Υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας ενόχλησε τον γνωστό μας σύγχρονο Πολιτικό και Ιστορικό Henry Kissinger που ειρωνικά τον αποκαλεί : 
 «συνταγματικό διαιτητή της Ευρώπης».Γιατί ενοχλείται από τη δράση του Ιωάννη Καποδίστρια τόσο ο «μεγάλος Kissinger »? Φοβάται μήπως βρεθούν πολιτικοί στη «Γηραιά Ήπειρο» και ακολουθήσουν το παράδειγμά του? Με προβληματίζει ιδιαίτερα η εχθρική στάση του τέως   Αμερικανού Υπουργού Εξωτερικών.

Ας επιστρέψουμε όμως στη Ρωσία όπου η Φιλική Εταιρεία αλλά και η Φιλόμουσος  συνεχίζουν τη δράση τους ανενόχλητες από την Τσαρική Αστυνομία.  

Πώς είναι δυνατόν, έξι χρόνια να μην έχουμε ούτε μία σύλληψη?

 Παρ΄ όλα αυτά ο Καποδίστριας βρέθηκε σε εξαιρετικά λεπτή θέση όταν του προσφέρθηκε η Ανώτατη Αρχή της Φιλικής Εταιρείας. Αποφάσισε λοιπόν να δράσει, όπως απαιτούσαν οι περιστάσεις, δηλαδή με δύο πρόσωπα, ως Ιανός: από τη μία πλευρά έμενε ο άψογος Υπάλληλος του Αυτοκράτορα και από την άλλη, χωρίς να ζημιώνει καθόλου τον Τσάρο, παρέβαινε τις εντολές του. Ήταν ένα πολύπλοκο παιχνίδι που παιζόταν σε πολλά επίπεδα.

Κατά τον ιστορικό κ.Σπύρο Καββαδία, λόγιο της Ζακύνθου, «όλοι γνώριζαν τα πάντα». Όλο το παιχνίδι παιζόταν σε παραλλαγές των δεδομένων, σε παραπληροφόρηση. 

Η Φιλική σ’ αυτό διέπρεψε και πέτυχε το σκοπό της. Ο Καποδίστριας γνώριζε και επανειλημμένα συγκάλυψε την ύπαρξή της και προστάτεψε κορυφαία μέλη της και την όλη οργάνωσή της με προσωπικές παρεμβάσεις προς το Ρώσο Αυτοκράτορα.

Μην ξεχνάτε κάτι, ότι μιλάμε για τον Υπουργό Εξωτερικών της Ρωσίας.  Ο κύριος λόγος της άρνησής του σχετικά με την πρόταση να αναλάβει αρχηγός της Φιλικής Εταιρείας ήταν η διορατικότατη προμάντευσή του, πως αν αποδεχόταν την αρχηγία της Επαναστάσεως θα καταδίκαζε εκ των προτέρων σε αποτυχία τον Ελληνικό Αγώνα που θα εμφανιζόταν ως ρωσική επιχείρηση και θα προκαλούσε έτσι αμέσως την εχθρότητα και την αντίδραση των αντίζηλων της Ρωσίας Ευρωπαϊκών δυνάμεων. 

 Έτσι θα αποκλειόταν και η μετέπειτα Ρωσική επέμβαση υπέρ των Ελλήνων.  Εξ άλλου πίστευε, ότι επιβαλλόταν όσο ποτέ να διατηρήσει την υψηλή θέση του στη Ρωσική Κυβέρνηση, ώστε από αυτή να υπηρετήσει το Έθνος, που θα εισερχόταν σε αγώνα κρίσιμο για την ιστορική του ύπαρξη.  

 Αυτή τη θέση θέλει να έχει όταν ξεσπάσει η Ελληνική Επανάσταση.  Ωθεί τον Αλέξανδρο Υψηλάντη ν’ αναλάβει την αρχηγία. 

Μην ξεχνάμε τέσσερα,  κατά τη γνώμη μου, βασικά στοιχεία:

·       Το 1819 ο Ιωάννης Καποδίστριας παίρνει έκτακτη άδεια από τον Τσάρο για να επισκεφθεί τον άρρωστο πατέρα του στην Κέρκυρα.  Ξαφνικά και ενώ είναι στη Κέρκυρα,  συγκεντρώνονται  εκεί όλοι οι μεγάλοι Οπλαρχηγοί.  Κανείς δεν γνωρίζει τι ειπώθηκε στις μεταξύ τους συζητήσεις.

·       Ο Γεώργιος Σταύρος, εξ απορρήτων του Αλή-Πασά, παίζει σημαντικό ρόλο στην Επανάσταση του Αλή-Πασά κατά του Σουλτάνου, πείθοντάς τον ότι οι Έλληνες Οπλαρχηγοί θα τον βοηθήσουν.  Ο Αλή-Πασάς γνώριζε φυσικά την ύπαρξη της Φιλικής Εταιρείας.

·       Από τη μελέτη μου στα Ρωσικά αρχεία συμπεραίνω ότι υπήρχαν κρυφές χρηματοδοτήσεις που διακινούνταν μέσω του Ιωάννη Καποδίστρια για την ίδρυση σχολείων στην Τουρκοκρατούμενη Ελλάδα, ενώ τα χρήματα αυτά μετατρέπονταν σε όπλα και ίδρυση παραρτημάτων της Φιλικής Εταιρείας.

·   

    Δύο πράκτορες της Φιλικής Εταιρείας, ο Γαλάτης και ο Καμαρινός, άνθρωποι που δεν κρατούσαν τα μυστικά της Φιλικής Εταιρείας, χαρακτηρίζονται ιδιαίτερα επικίνδυνοι και μετά τη συνάντηση με τον ΥΠΕΞ της Ρωσίας, δολοφονούνται στον Ελλαδικό χώρο από άλλους Φιλικούς.

Και γι’ αυτούς που αναρωτιούνται ακόμα και πιστεύουν ότι ο Καποδίστριας πολέμησε την Φιλική Εταιρεία αναφέρω ότι ο στενότατός του κύκλος στην Αγία Πετρούπολη, ήταν μυημένοι στην Φιλική Εταιρεία:  Αναφέρω δύο ονόματα, Κωνσταντίνος Καντιώτης, Ιδιαίτερος Γραμματέας και εξ απορρήτων του και Πέτρος Ηπίτης, στενότατος φίλος του. ΄΄ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ 

ΤΟ Α ΜΕΡΟΣ ΕΔΩ 

ΤΟ Β ΜΕΡΟΣ ΕΔΩ 

Σ

Β ΜΕΡΟΣ-Ι. ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ-ΤΡΑΓΙΚΑ ΑΓΝΩΣΤΟΣ, ΕΝΤΥΠΩΣΙΑΚΑ ΕΠΙΚΑΙΡΟΣ. Β ΜΕΡΟΣ

 «Η συμβολή του Ιωάννη Καποδίστρια στην Ελληνική Επανάσταση και την ίδρυση του Ελληνικού Κράτους.Του Ανδρέα Κούκου

(Ο Κ, Ανδρέας Κούκος είναι Νομικός-Καθηγητής Σχολής Εθνικής Αμύνης-Ταξχο ε.α.-Πρόεδρο Εταιρείας Μελέτης Έργου Ιωάννη Καποδίστρια)

 Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΣΤΗ ΡΩΣΙΑ

Η επιλογή της Ρωσίας για μία διπλωματική σταδιοδρομία είναι η σημαντικότερη απόφαση της ζωής του.

Ιστορικό ορόσημο του Νέου Ελληνισμού χαρακτηρίζεται από τη νεώτερη έρευνα,η Συνθήκη του Κιουτσούκ-Καϊναρτζή το 1774, με την οποία τερματίζεται ο Β΄ Ρωσοτουρκικός Πόλεμος επί της Μ. Αικατερίνης.

Με τη Συνθήκη αυτή, ο Οθωμανική Αυτοκρατορία υποχρεούνταν, μεταξύ άλλων, να επιτρέψει σε όσους Έλληνες το επιθυμούσαν, να σηκώσουν ρωσική σημαία στα πλοία τους. 

  Παράλληλα, αποδεχόταν τη Ρωσία ως επίσημη «προστάτιδα» Δύναμη των ορθόδοξων κατοίκων όλου του τουρκοκρατούμενου χώρου. 

 Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα δημιουργούνται στον ελληνικό χώρο μεγάλες ναυπηγικές δυνάμεις που άρχισαν να διαμορφώνουν μια νέα οικονομική πραγματικότητα.  Μετατρέπονται λοιπόν σε εύρωστα οικονομικά κέντρα, πλήθος αστικών οικισμών στην τουρκοκρατούμενη Ελλάδα.

Από την άλλη πλευρά,ισχυρός εμπορικός στόλος σήμαινε ταυτόχρονα και ισχυρό πολεμικό στόλο, εφόσον λόγω της πειρατείας , τα πλοία είχαν το δικαίωμα να φέρουν πυροβόλα.  Οι Ναπολεόντιοι πόλεμοι,που θα ξεσπάσουν το 1799 και θα διαρκέσουν μέχρι το 1815, θα συμβάλουν στην περαιτέρω ανάπτυξη  του ελληνικού εμποροεφοπλιστικού κεφαλαίου χάρη στη γενναιότητα, το ριψοκίνδυνο χαρακτήρα και την υψηλού επιπέδου ικανότητα των Ελλήνων ναυτικών που κατόρθωναν να διασπούν τον Αγγλοαυστριακό αποκλεισμό της Γαλλίας και να την τροφοδοτούν με τρόφιμα και διάφορες πρώτες ύλες. 

 Έτσι αναπτύσσονται ραγδαία οι ελληνικές παροικίες του εξωτερικού με πρώτη αυτή της Βιέννης. 

 Σύμφωνα με τη μαρτυρία του τότε προξένου της Γαλλίας Fr. Pouqueville, το 1815 ο Ελληνισμός διέθετε 615 πλοία, συνολικής χωρητικότητας 153.800 τόννων, οπλισμένα με 5.878 πυροβόλα και επανδρωμένα με 20.000 – 40.000 άνδρες.

 Ο Καποδίστριας δίνει μεγάλη σημασία σε όλα αυτά.  Έτσι το 1809 αποδέχεται την πρόσκληση του επικεφαλής του Υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας, Κόμη Ρομανζώφ - μετά από  εισήγηση του Γεωργίου Μοτσενίγου – Ρώσου επιτετραμμένου στα Επτάνησα – και αναλαμβάνει υπηρεσία στο Διπλωματικό Σώμα της Ρωσίας.

Στην Αγία Πετρούπολη επί δύο χρόνια αρνείται να τοποθετηθεί σε θέσεις υποδεέστερης σημασίας γιατί μία είναι η πόλη και μία η θέση που επιθυμεί να τοποθετηθεί για να ολοκληρώσει το στρατηγικό του σχέδιο.  Η Βιέννη, η διπλωματική πρωτεύουσα της Ευρώπης, εκείνη την εποχή.

Την 1^η Αυγούστου 1811 παίρνει τον περιβόητο διορισμό ως υπεραρίθμου διπλωματικού ακολούθου της Ρωσικής Πρεσβείας στη Βιέννη.Και αμέσως τη μέχρι τώρα στρατηγική του τη μετατρέπει σε υψηλή στρατηγική.Και αυτό γίνεται,γιατί αμέσως δίνει το στόχο του. 

 Μόλις λοιπόν φτάνει στη Βιέννη υποβάλλει το 1811 υπόμνημα για την «τότε κατάσταση των σκλαβωμένων Ελλήνων».  Θέτει πλέον Ελληνικό Ζήτημα μέσω της κατάστασης της Πατρίδας του που μέχρι τότε δεν αναφέρεται καν στα Διπλωματικά Κείμενα.  Από τότε το Ελληνικό Ζήτημα γίνεται το βασικότερο κομμάτι του Ανατολικού Ζητήματος.

Με αριστοτεχνικό τρόπο και με βαθιά γνώση της πραγματικότητας, ο Καποδίστριας παρουσίασε στον προϊστάμενό του υπουργό την κατάσταση στην Ελλάδα:  «Η άποψη που προτίθεμαι  να παρουσιάσω στην Υμετέρα Εξοχότητα, σχετικά με την τωρινή κατάσταση του ελληνικού λαού είναι η ακόλουθη:  έχω τη γνώμη ότι ο λαός αυτός είναι άξιος ενδιαφέροντος εκ μέρους του Υπουργείου της Αυτού αυτοκρατορικής Μεγαλειότητος…».  Την απόφασή του να υποβάλει αυτό το υπόμνημα την οφείλει στο «ιερό καθήκον» που αισθάνεται σαν πολίτης, «πιστά αφοσιωμένος στην έντιμη μοίρα της πατρίδας του». 

 Η έκθεση αυτή θα μπορούσε να χαρακτηρισθεί ως μία στατιστική μελέτη για την τότε κατάσταση των Ελλήνων, έστω και αν οι συνθήκες δεν του επέτρεπαν να παραθέσει πλήρη στατιστικά  στοιχεία.  Δεν παραλείπει να τονίσει προς το Ρώσο υπουργό, ότι η χώρα του θα έπρεπε να βοηθήσει την Ελλάδα στην απελευθέρωσή της και ότι θα έπρεπε να ενισχυθούν ηθικά και χρηματικά οι Έλληνες που βρίσκονται διασκορπισμένοι στη Ρωσία. 

 Σημείωνε επίσης ότι οι Έλληνες  της Κριμαίας είχαν ανάγκη από έναν πνευματικό αρχηγό.  Γι’ αυτό το λόγο πρότεινε το μητροπολίτη Ιγνάτιο, ενώ παράλληλα έδωσε έμφαση στην ανάγκη ίδρυσης σχολείων, εκτός από την ενίσχυση του εμπορίου και των επιστημών. 

 Στο υπόμνημα  αυτό διευκρίνιζε επίσης και το γεγονός του 1807  όταν βρέθηκε στο δίλημμα να διαλέξει  ανάμεσα στους Γάλλους και στους Ρώσους, αρνούμενος δε τις υπηρεσίες του στους πρώτους, στράφηκε προς τους δεύτερους: 

  «Η Γαλλική Επανάσταση και τα έκτακτα γεγονότα, τα οποία μετέβαλαν τα σύνορα και τις αμοιβαίες  διεθνείς σχέσεις των ευρωπαϊκών κρατών, η κατάρρευση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ο αγώνας ορισμένων κρατών να επικρατήσουν στα υπολείμματα  της αυτοκρατορίας αυτής, όλοι αυτοί οι λόγοι, καθώς και ένα πλήθος  άλλων αιτιών, που θα  επακολουθούσαν ως αποτέλεσμα, δημιούργησαν στους Έλληνες το συναίσθημα, ότι αργά ή γρήγορα το πεπρωμένο τους όφειλε να μεταβληθεί και ότι θα μπορούσαν να αποκτήσουν κάποτε πατρίδα, για την οποία δεν θα είχαν ανάγκη να τρέμουν… και στην οποία θα ζούσαν με αξιοπρέπεια και ασφάλεια». 

 Σε άλλο του σημείο τονίζει ότι η Γαλλία ήθελε πάντα να αποσπάσει τους Έλληνες από τη Ρωσία, υποστηρίζοντας όμως ότι δεν θα ήταν ποτέ ικανή να τους απελευθερώσει από τους Τούρκους.  Το πολύτιμο αυτό κείμενο, από τα πρώτα διπλωματικά πονήματα του νεαρού ακόμα διπλωμάτη, αποκαλύπτει ότι ο Καποδίστριας είχε βαθειά γνώση του ελληνικού ζητήματος, ενώ ταυτόχρονα αντικατοπτρίζει τις πολιτικές του ιδέες, τη γνώση της δομής της ελληνικής κοινωνίας και τις θέσεις του απέναντι στις διάφορες κοινωνικές τάξεις.

Τονίζει,ότι η Βεσσαραβία και η Κριμαία μπορούν να προσφέρουν άσυλο στους Έλληνες!Μετά από τρία χρόνια,ιδρύεται στην Οδησσό ηΦιλική Εταιρεία!Αναφέρει ως παράδειγμα την Τεργέστη που ήταν μία εξαθλιωμένη περιοχή.

Ο Ηγούμενος Όμηρος Σμυρναίος κάλεσε τους Έλληνες να εγκατασταθούν εκεί και από τότε η Τεργέστη έγινε το πιο σημαντικό εμπορικό λιμάνι της Μεσογείου.Ο Ιγνάτιος που πρότεινε,είναι στενότατος συνεργάτης του μέχρι το τέλος της ζωής του.Κλείνει δε το καταπληκτικό αυτό Υπόμνημα,λέγοντας: «…περισσότερες λεπτομέρειες πάνω σ΄ αυτό το θέμα,θα με έβγαζαν ‘εξω από τα όρια που έχω βάλει».

Τίθεται  λοιπόν ο σκοπός της επιλογής της διπλωματικής σταδιοδρομίας στη Ρωσία:  η απελευθέρωση της Πατρίδας του.

Το 1812 λόγω του συνεχιζόμενου Ρωσοτουρκικού Πολέμου αποσπάται στο Διπλωματικό Γραφείο του Αρχιστρατήγου της Στρατιάς του Δούναβη, οργανώνοντας αμέσως ένα εκτεταμένο δίκτυο συλλογής πληροφοριών εντός της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.  Εκεί γνωρίζεται με τον Έλληνα Στρατηγό Κομνηνό και τον Έλληνα Διπλωμάτη Ροδοφοινίκη που κατηύθυνε τη σερβική επανάσταση.  

 Μετά την υπογραφή της Συνθήκης του Βουκουρεστίου ο Καποδίστριας, αφού φρόντισε ν’ αναπτυχθεί ένα πυκνό δίκτυο προξένων της Ρωσίας στον Ελλαδικό χώρο, για «την προστασία των ορθοδόξων» και χορηγηθεί βοήθεια στους Σέρβους, ακολούθησε το Νέο Αρχηγό του Στρατού του Δούναβη στις επιχειρήσεις κατά του Ναπολέοντα που είχε εισβάλλει στη Ρωσία.

Ο Καποδίστριας οργάνωσε την κατασκοπία και αντικατασκοπία της Στρατιάς και υπηρέτησε στο Διπλωματικό Γραφείο του Αρχιστρατήγου μέχρις ότου τον κάλεσε κοντά του ο Τσάρος μετά τη μάχη της Λειψίας (1813) και του ανέθεσε την αποστολή για την απόσπαση της Ελβετίας από τη γαλλική κηδεμονία και την αποκατάσταση της ενότητας της χώρας με τη θέσπιση νέου συντάγματος.

Πληροφοριακά να σας ενημερώσω ότι η Στρατιά του Δούναβη είναι αυτή που συντρίβει το Ναπολέοντα.  Ποιον ανταμείβει ο Τσάρος στέλνοντάς τον ως Πληρεξούσιο Υπουργό του στην Ελβετία;  Τον Ιωάννη Καποδίστρια

Ο ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ ΣΤΗΝ ΕΛΒΕΤΙΑ.

Το Νοέμβριο του 1813 ο Καποδίστριας συνοδευόμενος από τον Αυστριακό απεσταλμένο Λεμπτζέλτερν έφτασε  στην Ελβετία με βασική αποστολή την προσέλκυση  των Ελβετών προς το Συνασπισμό των Συμμάχων, την ταυτόχρονη αποδέσμευση της Ελβετίας από τη Γαλλία και την εγγύηση της ελεύθερης διαβάσεως του συμμαχικού στρατού από το ελβετικό έδαφος.  Η Ελβετία ήταν διαιρεμένη σε πολλά καντόνια με ξεχωριστές διοικήσεις και η ενοποίησή της ήταν ένα από τα πιο πολύπλοκα προβλήματα της Ευρώπης.

Κατορθώνει όμως ο Καποδίστριας με τη διπλωματική ευστροφία που τον διακρίνει να επαναφέρει την ομόνοια στην Ελβετική Ομοσπονδία.

Κυρίες και Κύριοι,

Ίσως αναρωτηθείτε μέσα σας γιατί τόσες λεπτομέρειες για το κεφάλαιο Ελβετία.  Γιατί το κεφάλαιο Ελβετία ήταν τεράστιο για την τελική έκβαση του αγώνα της Εθνικής Ανεξαρτησίας.  Οι Ελβετοί τιμούν τον Καποδίστρια και τον ευγνωμονούν  γιατί ό,τι έκανε για τη χώρα τους.   Όταν έχουμε οριστικά στο Παρίσι την επικύρωση των συμφωνιών για την Ελβετία, ο αρχηγός της Ελβετικής Αντιπροσωπείας  λέει τα εξής:

«Τι είναι δυνατόν να κάνουμε γι’ αυτόν τον εξαίρετο Καποδίστρια;  Είναι ο Φοίνικας της Δημοκρατίας, χωρίς αυτόν το Συνέδριο της Βιέννης και τα άλλα θα ήταν διαφορετικά, χωρίς αυτόν η Ελβετία θα είχε εξ ολοκλήρου ανατραπεί.  Αν περάσει ποτέ από την Γενεύη χτυπήστε  όλες τις καμπάνες των εκκλησιών και χαιρετήστε την άφιξή του δια του κεραυνού του πυροβολικού μας».

Θαύμαζαν τον αψεγάδιαστο χαρακτήρα του, την εντιμότητά του, το λιτό παράδειγμα της ζωής του.

Κάποτε η συγγραφέας Καρλόττα ντε Στορ τον ρώτησε για την φτωχική του διαμονή στη Γενεύη και εκείνος απάντησε:

«Σας φαίνεται ίσως παράδοξο, κυρία, το ότι κατοικώ ενταύθα.  Αλλά πρέπει να αναγνωρίσετε ότι εφ’ όσον κρούω τας θύρας των Δυνάμεων να ελεήσουν τους πεινώντας και σφαζομένους αδελφούς μου δεν μου επιτρέπεται να δαπανώ, μαζί με τον υπηρέτην μου περισσότερα των πέντε φράγκων ημερησίως».

Αφού λοιπόν ολοκληρώνει την αποστολή του στην Ελβετία με την υιοθέτηση του Συντάγματος που προέβλεπε την ουδετερότητά της, προσκαλείται στο Συνέδριο της Βιέννης, ως το πιο χαμηλόβαθμο μέλος της Ρωσικής Αντιπροσωπείας, γιατί ο Τσάρος τον θεωρούσε πλέον ως τον μόνο ικανό να αντιμετωπίσει τον Μέττερνιχ όπως τα κατάφερε στην Ελβετία.

Ο Μέττερνιχ βέβαια υποστηρικτής των απολυταρχικών καθεστώτων, τον έχει στοχοποιήσει από το 1811 και από τότε έχουμε εκατοντάδες εκθέσεις της Αυστριακής Αστυνομίας που τον παρακολουθεί και τις οποίες συγκέντρωσα από τα αυστριακά αρχεία που ερευνώ τα τελευταία χρόνια.

Χαρακτηριστικός διάλογος που δείχνει την πάλη των δύο κορυφαίων διπλωματών και σώζεται στα Αυστριακά αρχεία είναι ο παρακάτω:

 Προσπαθεί ο Καποδίστριας να θέσει το Ελληνικό Ζήτημα στο Συνέδριο της Βιέννης, λέγοντας:  «Νομίζω πως χρέος των Μεγαλειοτάτων, είναι να λάβετε  οποιαδήποτε πρόνοια  και δια το καταδυναστευόμενον Ελληνικόν  Έθνος παρά της Οθωμανικής εξουσίας, το οποίον υποφέρει τόσους αιώνας τον τυρρανικόν οθωμανικόν ζυγόν και το οποίον διακινδυνεύει να πέσει εις την τελευταίαν εξόντωσιν και τον μηδενισμόν, όθεν δεν μου φαίνεται δίκαιον το να αδιαφορήσουν οι Βασιλείς».

Ο Μέτερνιχ λαμβάνει το λόγο και απαντά στον Καποδίστρια με έντονο τρόπο:  «Κύριε Κόμη!  Η Ευρώπη δε γνωρίζει Έλληνας, γνωρίζει την Οθωμανικήν Αυτοκρατορίαν υπό της οποίας την εξουσίαν είναι οι κατοικούντες σ’ αυτήν Έλληνες.  Δια τούτο, φαίνεται, κύριε Κόμη, υποστήριξες τόσον και άφησες εκτός Συνδέσμου της Ιεράς Συμμαχίας, το απέραντον Οθωμανικό Κράτος, αλλά δεν θα επιτύχεις τις ελπίδες σου περί τούτων».

Να η υψηλή στρατηγική για άλλη μία φορά.  Ο Καποδίστριας με σύμφωνη γνώμη του Τσάρου,προσπάθησε να μείνει έξω από την προστασία της Ιεράς Συμμαχίας,που προέκυψε από το Συνέδριο της Βιέννης,η Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Η Ιερά Συμμαχία θα κατέπνιγε κάθε επαναστατικό κίνημα στην Ευρώπη,αλλά στις χώρες της Ευρώπης δεν περιλαμβανόταν η Οθωμανική Αυτοκρατορία.Ο Τσάρος ήθελε ελεύθερο το χώρο της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας για τα μελλοντικά του σχέδια.Και ο Καποδίστριας είχε πετύχει να περάσει αθόρυβα αυτή τη θέση.

Ο Καποδίστριας κατά τη διάρκεια του Συνεδρίου της Βιέννης συναντιέται με όλους τους επιφανείς Έλληνες και οργανώνει αυτά που θα ακολουθήσουν.

Ποιοι είναι αυτοί;  Μητροπολίτης Ιγνάτιος, Άνθιμος Γαζής, Γεώργιος Σταύρος, Ανδρ. Μουστοξύδης, Στρατηγός Δούκας του Αυστρ. Στρατού, Ιωάννης Μαυρογένης – πρόξ. της Τουρκίας στη Βιέννη και Αθανάσιος Τσακάλωφ.  Συγκρατείστε  αυτό το όνομα.

Στη Βιέννη λοιπόν που γεννήθηκε το κίνημα του Ρήγα παίρνει σάρκα και οστά το όραμα της Ελευθερίας των Ελλήνων. ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ

ΤΟ ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ ΤΗΣ ΟΜΙΛΙΑΣ ΕΔΩ http://arxiokallari.blogspot.gr/2013/04/blog-post_17.html