ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ

“Οπτικοακουαστικό ντοκουμέντο. Η ιστορία της Ευαγγελίας Κουτσαντώνη – Αϊβάζογλου που έχασε 23 άρρενες συγγενείς στην Μικρασιατική Καταστροφή“.
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΚΙΛΚΙΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΚΙΛΚΙΣ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Κυριακή 23 Ιουνίου 2013

ΣΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ ΥΛΙΚΟ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΚΑΛΛΑΡΗ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ

Στη σημερινή (23-06-2013) ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΗ ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ υπάρχει ένα δισέλιδο ιστορικό αφιέρωμα για τη Μάχη του Κιλκίς.

Το συνυπογράφουν οι: Βλάσης Αγτζίδης-Διδάκτωρ Σύγχρονης Ιστορίας,Μαθηματικός, Θανάσης Βαφειάδης, Ερευνητής της Τοπικής Ιστορίας του Κιλκίς και συγγραφέας του έργου: "ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ 1913-1940 και η δημοσιογράφος-σεναριογράφος ιστορικών ντοκιμαντέρ Νατάσα Μποζίνη.

Συμπεριλαμβάνει τρεις θεματικές ενότητες:


  • Τα 3 φονικά 24ωρα της ΙΙ Μεραρχίας του Διοικητή της Κ.Καλλάρη-Νατάσα Μποζίνη
  • Εκατόμβες νεκρών και Τραυματιών-Θανάσης Βαφειάδης
  • Η Χριστιανική Συμμαχία-Βλάσης Αγτζίδης

Έντυπη Έκδοση 
ΤΑ 3 ΦΟΝΙΚΑ 24ΩΡΑ ΤΗΣ ΙΙ ΜΕΡΑΡΧΙΑΣ ΤΟΥ ΔΙΟΙΚΗΤΗ Κ. ΚΑΛΛΑΡΗ

ΚΙΛΚΙΣ 1913: Η μάχη που έκρινε τη μοίρα της Μακεδονίας

Της ΝΑΤΑΣΑΣ ΜΠΟΖΙΝΗ*

Η φονικότερη μάχη των Βαλκανικών Πολέμων ήταν αυτή που διεξήχθη επί τρία 24ωρα στο Κιλκίς και τον Λαχανά. Η σημασία της δεν περιορίζεται μονάχα στην απελευθέρωση της περιοχής. Η έκβαση αυτής της μάχης έκρινε, σε μεγάλο ποσοστό, τους διεθνείς συσχετισμούς, τα σύγχρονα γεωγραφικά όρια και τις συνθήκες που ακολούθησαν.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΟΚΛΗΡΟ ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΕΔΩ

Στα λινκ που ακολουθούν μπορείτε να διαβάσετε όλες τις αναρτήσεις που αφορούν στη φονικότερη μάχη του Β΄Βαλκανικού Πολέμου και να δείτε σε πρώτη δημοσίευση τεκμήρια και ντοκουμέντα.

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ ΜΕΣΑ ΑΠΟ ΑΝΕΚΔΟΤΟ ΥΛΙΚΟΥ ΤΟΥ ΑΡΧΕΙΟΥ ΚΑΛΛΑΡΗ (Ομιλία της Νατάσας Μποζίνη στο Ιστορικό Συνέδριο για τη Μάχη του Κιλκίς)

ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗ ΑΝΑΛΥΣΗ ΤΗΣ ΜΑΧΗΣ ΚΙΛΚΙΣ ΛΑΧΑΝΑ ΣΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ (Ομιλία του καθηγητή της Σ. Ευελπίδων Ανδρέα Καστάνη)

2 ΑΝΕΚΔΟΤΑ ΤΗΛΕΓΡΑΦΗΜΑΤΑ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΚΑΛΛΑΡΗ ΑΠΟ ΤΟ ΜΕΤΩΠΟ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ

ΤΟ ΚΙΛΚΙΣ ΣΤΙΣ ΦΛΟΓΕΣ


Παρασκευή 21 Ιουνίου 2013

Στρατιωτική ανάλυση της μάχης Κιλκίς – Λαχανά 19-21 Ιουνίου 1913

Εισήγηση του Ανδρέα Καστάνη στο Ιστορικό συνέδριου του Δήμου Κιλκίς

(Ο Ανδρέας Καστάνης είναι Αναπληρωτής Καθηγητής  Στρατιωτικής Ιστορίας Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων Τμήμα Στρατιωτικών Επιστημών)

 1. Γενικά
Οι σερβικές κατακτήσεις των εδαφών που έφθαναν μέχρι την Αυλώνα προκάλεσε την έντονη αντίδραση της Ιταλίας και της Αυστρίας, χώρες οι οποίες δεν επιθυμούσαν τη έξοδο των Σέρβων στην Αδριατική. Τα δύο προαναφερθέντα κράτη άσκησαν πίεση στις Μεγάλες Δυνάμεις να μην αναγνωρισθούν αυτές οι εδαφικές περιοχές στη Σερβία, αλλά να της δοθεί η κυριαρχία στην περιοχή βόρεια της Μακεδονίας που είχε καταλάβει από τον πόλεμο[1].

Η Βουλγαρία πίστευε ότι έπρεπε να καταλάβει το τμήμα αυτής της περιοχής[2].  Καμία συμφωνία δεν υπήρχε ανάμεσα στην Ελλάδα και τη Βουλγαρία, η οποία παρόλα αυτά δεν αποδεχόταν την ελληνική κατοχή της Θεσσαλονίκης και απαιτούσε την παράδοση της[3]. Η αποφασιστικότητα της κυβέρνησης στο ζήτημα της απόσπαση της Θεσσαλονίκης εκφράσθηκε νωρίς και αποτυπώνεται στο ακόλουθο τηλεγράφημα προς τον Ρώσο πρέσβη.  

«Ἡ ἑλληνικἠ κυβέρνησις ἐπληροφορήθη ἐκ θετικῆς πηγῆς ὅτι, ὑπό τήν πρωτοβουλίαν τῆς Αὐστρίας, αἱ Δυνάμεις τῆς τριπλῆς συμμαχίας – Γερμανία, Αὐστρία, Ἰταλία- ὑπεσχθέθησαν εἰς τήν Βουλγαρίαν τήν κατοχήν τῆς Θεσσαλονίκης.

Σᾶς δηλῶ ὅτι μόνον διά τῆς βίας τῶν ὅπλων θά ἀποσπασθῇ ἡ Θεσσαλονίκη ἐκ τῆς Ἑλλάδος»[4].
                Η κοινή βουλγαρική απειλή ανάγκασε την Ελλάδα και τη Σερβία να υπογράψουν πρωτόκολλο συνεργασίας[5]. Μοναδικό αγκάθι σε αυτό το πρωτόκολλο υπήρξε η εμμονή της Σερβίας να επεκταθεί η συμμαχία όχι μόνο εναντίον των Βουλγάρων, αλλά και εναντίον τρίτου κράτους, το οποίο θα διενεργούσε επίθεση κατά ενός των συμβαλλομένων μερών. Τα δραματικά γεγονότα που εξελίχθηκαν στη Νιγρίτα και στο Παγγαίο δεν άφησαν περιθώριο στην Ελλάδα, παρά να δεχθεί τον σερβικό όρο. Ο ίδιος ο Κωνσταντίνος, ο οποίος συμμετείχε στις διαπραγματεύσεις εγγυήθηκε την εφαρμογή του.[6]

            Κατά το διάστημα μεταξύ Οκτωβρίου 1912 και Μαΐου 1913, οι προστριβές[7] ανάμεσα των ελληνικών και των βουλγαρικών δυνάμεων υπήρξαν συνεχείς. Οι Βούλγαροι δεν επιθυμούσαν να εξωθήσουν την κατάσταση προς την τελική ρήξη. Οι επιχειρήσεις μεταξύ των Οθωμανών και των Βουλγάρων συνεχίζονταν και οι τελευταίοι είχαν διαθέσει το μεγαλύτερο μέρος των στρατευμάτων τους στη Θράκη. 

Τετάρτη 19 Ιουνίου 2013

ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΣΥΝΕΔΡΙΟ-Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ



Σημαντικές ομιλίες με ενδιαφέροντα ιστορικά στοιχεία από διακεκριμένους πανεπιστημιακούς, καθηγητές και ιστορικούς, περιείχαν οι δύο πρώτες συνεδρίες του διήμερου ιστορικού συνεδρίου με τίτλο «Η μάχη του Κιλκίς και ο Β’ Βαλκανικός πόλεμος», που ξεκίνησε σήμερα Τετάρτη 19 Ιουνίου 2013, το πρωί, στο Συνεδριακό Κέντρο του Δήμου.


Οι εργασίες του Συνεδρίου που διοργανώνει ο Δήμος Κιλκίς και το τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 100 χρόνων από την Μάχη του Κιλκίς-Λαχανά και την απελευθέρωση της πόλης, θα κλείσουν αύριο το μεσημέρι Πέμπτη 20 Ιουνίου 2013, αφού θα έχει ολοκληρωθεί η παρουσία και των έξι θεματικών ενοτήτων:

“Ζητήματα ιστορίας Β” Βαλκανικού Πολέμου”. “Ο Β” Βαλκανικός Πόλεμος”. “Η Μάχη του Κιλκίς”. “Η Μάχη του Κιλκίς από τη βουλγαρική σκοπιά”. “Η Μάχη του Κιλκίς στη λογοτεχνία και στην τέχνη”.

Η έναρξη του συνεδρίου έλαβε χώρα σήμερα, παρουσία των βουλευτών κ.κ. Ε. Αγαθοπούλου και Γ. Γεωργαντά, του Αν. Δημάρχου κ. Π. Κολότσιου, του Αντιπεριφερειάρχη Κιλκίς κ. Γκουντενούδη, εκπροσώπων της Ιεράς Μητρόπολης Κιλκίς και της 71ης Αερομεταφερόμενης Ταξιαρχίας “ΠΟΝΤΟΣ”, του Αστυνομικού Διευθυντή κ. Αν. Λιάπη, του Προέδρου του Δημοτικού Συμβουλίου κ. Κ. Γιαννόπουλου, του Προέδρου της Οργανωτικής Επιτροπής “Κιλκίς 1913-2013” κ. Αν. Αμανατίδη, Αντιδημάρχων, Προέδρων Οργανισμών του Δήμου, δημοτικών συμβούλων, περιφερειακών συμβούλων, εκπροσώπων φορέων και συλλόγων, του Πρόεδρου του Τμήματος Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ κ. Θ. Χατζηπαντελή, καθηγητών πανεπιστημίου, εκπαιδευτικών, αλλά και πλήθους κόσμου.







Το Αρχείο Καλλάρη στο Ιστορικό συνέδριο για την απελευθέρωση του Κιλκίς


Στο πλαίσιο του προγράμματος εορτασμού για τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την επική Μάχη Κιλκίς-Λαχανά, ο Δήμος Κιλκίς και το τμήμα Πολιτικών Επιστημών του ΑΠΘ διοργανώνουν διήμερο ιστορικό συνέδριο με τίτλο «Η μάχη του Κιλκίς και ο Β’ Βαλκανικός πόλεμος».

Το Συνέδριο θα πραγματοποιηθεί στο Συνεδριακό Κέντρο Κιλκίς, την Τετάρτη 19 και την Πέμπτη 20 Ιουνίου 2013, με το εξής πρόγραμμα:

ΤΕΤΑΡΤΗ 19/6
09:00-09:20 Προσέλευση-Εγγραφές
09:20-09:40 Χαιρετισμοί
09:40-10:00 Εναρκτήρια ομιλία Προέδρου Οργανωτικής Επιτροπής “Κιλκίς 1913-2013”, πρ. Δημάρχου Κιλκίς κ. Αναστάσιου Αμανατίδη με θέμα “Η εκατοντάχρονη πορεία ελεύθερου Κιλκίς”
10:00: Έναρξη συνεδρίου

Πρώτη Συνεδρία
“ΤΟ ΚΙΛΚΙΣ ΣΤΗΝ ΕΠΟΧΗ ΤΩΝ ΒΑΛΚΑΝΙΚΩΝ ΠΟΛΕΜΩΝ”

Πρόεδρος Γιώργος Μαργαρίτης
10:00-10:20 “Κοινωνικές και εθνικές εξελίξεις στο Κιλκίς στην περίοδο πριν τους Βαλκανικούς πολέμους”
Ώρμπακε Βέμουντ / Επικ. Καθηγητής Βαλκανικής πολιτικής ΑΠΘ /Θεσσαλονίκη
10:20-10:40 «Η καταστροφή του παλαιού Κιλκίς στα 1913″
Κωστόπουλος Τάσος / Ερευνητής-δημοσιογράφος, υποψ. Διδάκτωρ
10:40- 11:00 “Θέματα της ελληνικής διοίκησης στη περιφέρεια του Κιλκίς, 1913-1914”
Μπουρούτης Ανδρέας / Υποψ. Διδάκτωρ ΑΠΘ
11:00-11:30 Συζήτηση

11:30-12:00 Διάλειμμα

Δεύτερη Συνεδρία
“ΖΗΤΗΜΑΤΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ Β” ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ”
Πρόεδρος Θανάσης Βαφειάδης
12:00- 12:20 «Μετακινήσεις πληθυσμών στους βαλκανικούς πολέμους»
Μαρκέτος Σπύρος / Επικ. καθηγητής ιστορίας ιδεών ΑΠΘ
12:20-12:40 “Ιδεολογία και προπαγάνδα στον απόηχο της Μάχης του Κιλκίς”
Δορδανάς Στράτος / Λέκτορας ιστορίας-Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών ΠΔΜ
12:40-13:00 “Στρατιωτικές και εθελοντικές μονάδες Κρητών στον Β” Βαλκανικό”
Αρχοντάκη Στεφανία / Εκπαιδευτικός-ιστορικός
13:00-13:30 Συζήτηση

Τρίτη Συνεδρία
“Ο Β΄ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ”
Πρόεδρος Στράτος Δορδανάς
18:00- 18:20 “Η μάχη του Κιλκίς στα δημοσιεύματα των ελληνικών και ξένων εφημερίδων”
Βαφειάδης Θανάσης / Τοπογράφος-πολεόδομος
18:20-18:40 “Ερμηνεύοντας τη μάχη στο Κιλκίς και τον Β’ Βαλκανικό πόλεμο”
Μαργαρίτης Γιώργος / Καθηγητής Ιστορίας ΑΠΘ
18:40-19:00 «Το Κιλκίς ανώτερον του Μπιζανίου;» Η αναδιαμόρφωση του χάρτη της ευρωπαϊκής Τουρκίας κατά τη διάρκεια των βαλκανικών πολέμων υπό το πρίσμα της ελληνικής αλυτρωτικής ιδεολογίας
Βόγλη Ελπίδα/Λέκτορας Νεότερης και Σύγχρονης Ελληνικής Ιστορίας, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
19:00-19:30 Συζήτηση
19:30-20:00 Διάλειμμα

Τέταρτη Συνεδρία

“Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ”
Πρόεδρος Νίκος Ροτζώκος
20:00-20:20 “Η μάχη του Κιλκίς-Λαχανά”
Καστάνης Ανδρέας / Αν. Καθηγητής Σχολή Ευελπίδων
20:20-20:40 “Ο Β” Βαλκανικός πόλεμος και η μάχη του Κιλκίς μέσα από το αρχείο του στρατηγού Καλλάρη”
Μποζίνη Νατάσα / Δημοσιογράφος-Ερευνήτρια

20:40-21:10 Συζήτηση
Ολοκλήρωση εργασιών πρώτης ημέρας

ΠΕΜΠΤΗ 20/6
Πέμπτη Συνεδρία
“Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ ΚΑΙ ΣΤΗΝ ΤΕΧΝΗ”
Πρόεδρος Βέμουντ Ώρμπακε
09:00-09:20 “Η μάχη του Κιλκίς: ο τόπος, το τοπίο και ο Μυριβήλης”
Σαββοπούλου Θώμη / Αρχαιολόγος
09:20-09:40 “Η μάχη του Κιλκίς στα ελληνικά γράμματα και τις τέχνες”
Ίντος Χρήστος / πρ. Σχολικός Σύμβουλος Α/θμιας Εκπαίδευσης
09:40-10:00 “Φωτο-γράφοντας για την Ειρήνη και τον Πόλεμο: Πως ο φακός αποτυπώνει τον κοινωνικό μετασχηματισμό της Μακεδονίας πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους”
Μαυρομάτης Βασίλης / Αρχιτέκτων-Πολεοδόμος
10:00-10:30 Συζήτηση
10:30 -11:00 Διάλειμμα
Έκτη Συνεδρία
“Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ ΚΑΙ Η ΒΟΥΛΓΑΡΙΑ”
Πρόεδρος Δημοσθένης Δώδος
11:00-11:20 “Ο Β” Βαλκανικός στο βουλγαρικό τύπο”
Βλασίδης Βλάσης / Επίκουρος καθηγητής-Τμήμα Βαλκανικών Σπουδών ΠΔΜ
11:20-11:40 “Οι Βούλγαροι σοσιαλιστές και οι Βαλκανικοί Πόλεμοι”
Λεοντιάδης Γιώργος / Ιστορικός, υποψ. Διδάκτωρ ΑΠΘ
11:40-12:00 “Ο άλλος βαλκανικός πόλεμος – Εναλλακτικές προσεγγίσεις στη βαλκανική ιστοριογραφία”
Μπουζάσκα Μποριάνα / Πρώην Διευθύντρια Βουλγαρικών Κρατικών Αρχείων
12:00-12:30 Συζήτηση
12:30 -13:00 Διάλειμμα
13:00 – 14:00 Συμπεράσματα-Στρογγυλή Τράπεζα-Κλείσιμο συνεδρίου




Σάββατο 25 Μαΐου 2013

Πανελλήνιος Αρχιτεκτονικός Διαγωνισμός για τα 100 χρόνια απελευθέρωσης του Κιλκίς



Στο πλαίσιο των επετειακών εκδηλώσεων που λαμβάνουν χώρα φέτος με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την απελευθέρωση του Κιλκίς, ο Δήμος Κιλκίς σε συνεργασία με το  Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος-Τμήμα Κεντρικής Μακεδονίας και τους Συλλόγους Αρχιτεκτόνων και Μηχανικών Ν. Κιλκίς, προκήρυξε Πανελλήνιο Διαγωνισμό Ιδεών με τίτλο “ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΟΙ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΜΙΚΡΗΣ ΚΛΙΜΑΚΑΣ - Δημιουργία & Ανάκτηση Κοινοχρήστων και Κοινωφελών Χώρων και Ανάδειξη Μετώπων - Οδών & κόμβων στην αστική περιοχή του Δήμου Κιλκίς”.

Απώτερος στόχος μέσα από τη διενέργεια του εν λόγω διαγωνισμού είναι η κατάθεση προτάσεων που θα συμβάλλουν προς την κατεύθυνση βελτίωσης της εικόνας της πόλης και αναβάθμισης του αστικού δημόσιου χώρου, και κατά συνέπεια η δημιουργία μιας βάσης δεδομένων για ενδεχόμενες επεμβάσεις ανάπλασης μικρής κλίμακας σε δημόσιους χώρους.

Για τους ενδιαφερόμενους η αναλυτική προκήρυξη του διαγωνισμού όπως και τα προσαρτήματα των υπό μελέτη  περιοχών, έχουν αναρτηθεί στην ιστοσελίδα του Δήμου Κιλκίς (www.e-kilkis.gr), καθώς και στην επετειακή ιστοσελίδα των 100 χρόνων Κιλκίς (www.kilkis2013.gr), όπως και στην ιστοσελίδα του ΤΕΕ (www.tee.gr) και του ΤΕΕ/ΤΚΜ (www.tkm.tee.gr).

Οι προτεινόμενοι χώροι ανάπλασης είναι οι εξής: Συμβολή οδών 25ης Μαρτίου -Αθηνών-21ης Ιουνίου και Σόλωνος (περιοχή ταξί). Το αδόμητο οικόπεδο απέναντι από τη ΛΑΦ.  Το 1ο τμήμα οδού Μ. Αλεξάνδρου (από Λυκούργου έως και Αριστείδου). Το 2ο τμήμα οδού Μ. Αλεξάνδρου (από Λυκούργου έως και Βυζαντίου). Το μέτωπο κατοικιών επί της οδού Μητροπόλεως. Οι κοινόχρηστοι χώροι μεταξύ των οδών Στέρνας και Παπαναστασίου. Ο κόμβος εισόδου του Νοσοκομείου Κιλκίς επί της 21ης Ιουνίου και ο αύλειος χώρος του Κέντρου Κοινωνικής Στήριξης.

Στον Διαγωνισμό προβλέπεται η απονομή τριών ισότιμων βραβείων, ενώ την εξέταση και αξιολόγηση των προτάσεων θα αναλάβει πενταμελής Κριτική Επιτροπή. Οι προτάσεις θα κατατίθενται στα γραφεία του Τ.Ε.Ε./Τ.Κ.Μ., (Μ. Αλεξάνδρου 49, 54643, Θεσσαλονίκη) στις εργάσιμες ημέρες και ώρες 10:00-15:00, έως τη λήξη προθεσμίας υποβολής, ήτοι την Παρασκευή  30-08-2013, και ώρα 15:00.  
Σημειώνεται τέλος ότι, μετά την εκπόνηση του διαγωνισμού θα διοργανωθεί ειδική εκδήλωση για την απονομή των πρώτων βραβείων και έκθεση παρουσίασης των προτάσεων, ενώ θα λάβει χώρα και ημερίδα από τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Ν. Κιλκίς με θέμα αντίστοιχο αυτού του διαγωνισμού.

Σάββατο 27 Απριλίου 2013

Φούστες...με το μέτρο στην εποχή του Πάγκαλου


Ένα πολύ ωράιο κεφάλαιο από το καινούργιο βιβλίο του Θανάση Βαφειάδη, που συγκεντρώνει στοιχεία για την ιστορία του Κιλκίς από το 1913 εως και το 1940
 .
Το ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΟΥ ΚΙΛΚΙΣ 1913-1940 είναι μια ολοκληρωμένη μελέτη της πολιτικής, κοινωνικής και οικονομικής ιστορίας του προπολεμικού Κιλκίς, η οποία στηρίχθηκε κυρίως στην έρευνα των παλαιών εφημερίδων που περιέχονται στη Βιβλιοθήκη της Βουλής των Ελλήνων και στην Εθνική Βιβλιοθήκη της Ελλάδος. Ερευνήθηκαν συνολικά 23 εφημερίδες της περιόδου 1913 -1940, από τις οποίες οι 16 εκδίδονταν στην Αθήνα, οι 6 στη Θεσσαλονίκη και 1 στην Πάτρα.


΄΄ΤΟ ΜΑΚΡΕΜΑ ΤΗΣ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑΣ ΦΟΥΣΤΑΣ
 
Μωραίνει Κύριος την γυναίκαν ου βούλεται απωλέσαι! Ο λόγος για την Αριάδνη Πάγκαλου, η οποία φέρεται ως η ηθική αυτουργός της γελοιωδέστατης απόφασης του δικτάτορα να επιβάλλει την επιμήκυνση της γυναικείας φούστας. Λέγεται ότι κατά τη διάρκεια επίσκεψης στο γραφείο του συζύγου της, η εν λόγω κυρία επέπληξε τον διευθυντή της αστυνομίας Ιωάννη Καλυβίτη γιατί επέτρεπε στις γυναίκες να κυκλοφορούν με φούστες μέχρι το γόνατο.

 Ο Πάγκαλος, ως άλλος Κουταλιανός, δεν τόλμησε να διαφωνήσει με τις απόψεις της εριτίμου συζύγου του και διέταξε τον άναυδο αστυνομικό να ετοιμάσει και να εκδώσει τη σχετική απαγορευτική διάταξη. Πράγματι, στις 30 Νοεμβρίου 1925 ανακοινώθηκε η περίφημη διάταξη υπό τον τίτλο 
 «περί ωρισμένου μήκους φουστών δεσποινίδων άνω των 12 ετών και κυριών κυκλοφορουσών εις δημόσια εν γένει μέρη και κέντρα». 

Στο ένα και μοναδικό άρθρο της οριζόταν ότι οι γυναίκες και οι κοπέλες άνω των 12 ετών, όποτε περιέρχονταν τα δημόσια μέρη και όταν εισέρχονταν σε δημόσια κέντρα, όφειλαν να φορούν φούστες των οποίων το κατώτατο άκρο έπρεπε να απέχει από το έδαφος 30 εκατοστά του μέτρου. 

Για τα ανήλικα κοράσια που δεν συμμορφώνονταν συνυπεύθυνοι θεωρούνταν οι γονείς ή οι επίτροποί τους. Όσες παρέβαιναν το μέτρο, η ισχύς του οποίου θα ξεκινούσε από τις 15 Δεκεμβρίου, καταδιώκονταν και τιμωρούνταν σύμφωνα με το άρθρο 7 του ποινικού Νόμου[1].
Ο ίδιος ο Πάγκαλος έσπευσε να εξηγήσει τους λόγους που τον ώθησαν στη λήψη της μνημειώδους ευήθειας αυτής απόφασης: 


«1) Επειδή η μόδα αυτή αντίκειται εις τας ελληνικάς παραδόσεις και δεν επιτρέπεται πιθηκοειδώς μιμούμενοι τας ξένας μόδας να καταστρέψωμεν τα ωραία μας ελληνικά έθιμα. Εις την Ελλάδα θεωρείται άσεμνον να εκτίθωνται δια στέγνωμα τα ασπρόρουχα των γυναικών. Και όμως σήμερον εις τα δημόσια κέντρα κυρίαι και δεσποινίδες επιδεικνύουν όχι μόνον την καλτσοδέταν των αλλά και τα εσώρουχα.


2) Δια λόγους αισθητικούς εις τον τόπον, όπου εγεννήθη το αίσθημα του καλού και του ωραίου, τον οποίον επισκέπτονται όσοι αληθινά αγαπούν το ωραίον δια να το θαυμάσουν, δεν επιτρέπονται τοιαύται ασχημίαι.

 Δεν ρίπτουν ένα βλέμμα αι κυρίαι μας εις τα εθνικά μας ανάγλυφα δια να ιδούν πως οι μεγάλοι μας καλλιτέχναι άφηναν να υπονοείται το ωραίον υπό τας πτυχάς του ελληνικού ενδύματος; Έφθασε καμμία τέχνη ή καμμία μόδα την ελληνικήν ομορφιάν; Ασχημίζει τίποτε περισσότερον την γυναίκα παρά το προπετές και το άσεμνον; Και επιτέλους εάν το αφηνιασμένον άρμα της μόδας μας φέρει μέχρι το φύλλου της συκής, πρέπει ημείς να το ακολουθήσωμεν;


Αυτοί είναι οι λόγοι οίτινες μας ήγαγον εις την λήψιν του μέτρου. Θέλομεν να εξυψώσωμεν την γυναίκαν εις την θέσιν ήτις της εμπρέπει. Να την ανυψώσωμεν εις την εκτίμησιν του ανδρός, εις την εκτίμησιν της κοινωνίας, διότι αυτή είνε ο στύλος της οικογενείας και εις αυτήν ως μητέρα του Έλληνος στρατιώτου αναθέτει και η πατρίς τας ελπίδας της. Δια τους λόγους αυτούς έχομεν την πεποίθησιν ότι και η κοινωνία θα δεχθή εκθύμως την επιστροφήν εις τας ελληνικάς παραδόσεις[2]».

Γέλασαν μέχρι και τα ποικιλόχροα ερίφια

            Η ανακοίνωση του μέτρου προκάλεσε γενική θυμηδία. Αν και οι εφημερίδες αντιμετώπισαν το θέμα με λεπτό χιούμορ, λόγω της ανελεύθερης φύσης του καθεστώτος, οι αναγνώστες τους αναλύθηκαν σε ασυγκράτητα γέλια. Η ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ δημοσίευσε την 1η Δεκεμβρίου μικρό μονόστηλο με τίτλο «Ο κ. Πάγκαλος και η κοντή φούστα – Μη χειρότερα!» Την επόμενη τα ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ αναρωτιούνταν για τα πρακτικά ζητήματα εφαρμογής του μέτρου: «Αλλά πως θα διαπιστούται ακριβώς η απόστασις από της γης μέχρι των άκρων του φουστανιού; Να ένα ζητηματάκι σοβαρό μέσα εις την υπόθεσιν αυτήν. 

Φαντάζομαι ότι ο κάθε χωροφύλαξ θα εφοδιασθή με ένα μέτρον ακριβείας και όταν βλέπη φουστάνι που του φαίνεται αντικανονικό, θα σταματά την φέρουσαν αυτό, θα βγάζη το μέτρον, θα σκύβη και θα μετρά. Σαν να λέμε έφεξε για τους χωροφύλακας[3]». Υπήρχαν και οι αισιόδοξες απόψεις όπως αυτή που σημείωνε στο «Μπουκέτο» του Δεκεμβρίου 1925, ότι η γυναικεία πανουργία θα έβρισκε διεξόδους:
 «Το μέτρον το ληφθέν κατά της κοντής γυναικείας φούστας είναι προορισμένον ν’ αποτύχη παταγωδώς. Θα επικρατήσουν εν τέλει οι γυναίκες των οποίων η πονηρία είναι γνωστή και αι οποίαι θα εύρουν ασφαλώς τρόπον να μην το εφαρμόσουν. Θα παίζουν εις βάρος της διαταγής. Θα φορούν κοντά και θα φαίνωνται ότι φορούν μακριά».

Το θέμα απασχόλησε και τον διεθνή Τύπο, που δεν έχασε την ευκαιρία να επιδοθεί σε καυστικά σχόλια: «Τα 30 εκατοστά έγιναν αστραπιαίως διεθνές ζήτημα. Ο ευρωπαϊκός τύπος συνεκινήθη τόσον με το σκέπασμα των γαμπών των ελληνίδων, όσον δε θα συνεκινείτο με το κόψιμο των κνημών όλων των ελλήνων υπό των κομιτατζήδων! Και τι δεν γράφουν τα μεγάλα φύλλα των Παρισίων και του Λονδίνου δια το ζήτημα αυτό! Μας λέγουν ότι επαύσαμεν να είμεθα η χώρα των χαρίτων, μας υπενθυμίζουν τον Πραξιτέλην και τον Φειδίαν, μας κακίζουν ως πουριτανούς, μας ανακατεύουν τας αρχαίας θεάς, μας ξεφουρνίζουν δε και την αθωωθείσαν υπό του Αρείου Πάγου … εταίραν Φρύνην![4]»

Η υπόθεση πέρασε και στα θέατρα της εποχής στα οποία δεν υπήρχε επιθεώρηση που να μην έχει και το σχετικό νούμερο. Ακόμη και οι ρεμπέτες εγκατέλειψαν προς στιγμήν τις ωδές στην ινδική κάνναβη και εμπλούτισαν με σχετικά άσματα στο ρεπερτόριό τους: «Πως μ’ αρέσουνε του Πάγκαλου τα γούστα – τριάντα πόντους νάναι η φούστα».
            Εκείνοι όμως που ξεπέρασαν τον εαυτό τους ήταν τα «μαγκόπαιδα» και οι αργόσχολοι που δεν έχαναν ευκαιρία για καζούρα: 



«Μόλις κυρία ή δεσποινίς με σχετικώς ή απολύτως κοντόν ζυπ ενεφανίζετο ήρχιζεν αμέσως η πρόγκα:
-        Δεν είν εν τάξει!
-        Πω, πω! Κοντή, κοντή!
-        Χωροφύλακα πιάσ’ την!
-        Κάτω τα κοντά!
-        Συμμαζεύτε τον ποδόγυρον.
Τα κοριτσόπουλα ιδίως υπέστησαν ομαδικάς επιθέσεις εκ μέρους των «ευαγώγων» μαθητών πάσης σχολής:
-Κοντό, κοντό!
Αυτό θα ήτο το αθωότερον. Υπήρξαν πειράγματα που έκαναν και γεροπαραλυμένους να ερυθριάσουν[5]».

Μετά τα γέλια ο πανικός και η διαπόμπευση

Μετά τις πρώτες εντυπώσεις που προκάλεσαν ποταμούς γέλιου, η ευθυμία μετατράπηκε σε περίσκεψη και στη συνέχεια σε πανικό. Ακόμη και όσες αρχικά μειδίασαν ή εξοργίστηκαν άρχισαν να σκέφτονται σοβαρά τις επιπτώσεις. Πολύ περισσότερο οι άνδρες τους, που θα πλήρωναν το πρόστιμο σε περίπτωση απείθειας. 

Το ενδεχόμενο επιβολής προστίμου ή φυλάκισης άρχισε να τρομοκρατεί το γυναικείο κόσμο, εξαιρουμένων των μοδιστρών που έκαναν χρυσές δουλειές:

 «Πολλαί έσπευσαν να προμηθευθούν ύφασμα από το ίδιον του φορέματός των, όπως το προσθέσουν ως «φουρρώ». Αλλά άλλαι δεν υπήρξαν τυχηραί. Τα υφάσματα εξηντλήθησαν.

 Οι γυναικείοι εγκέφαλοι σκέπτονται την εφεύρεσιν οιουδήποτε συνδυασμού και θα τον εύρουν βοηθούμεναι υπό των μοδιστρών. Θα γίνουν τα αδύνατα δυνατά, επείγουν δε αι ημέραι. Τόσαι εκατοντάδες γυναικείων φορεμάτων δια να μακρύνουν δεν είνε ευχερής υπόθεσις. Ευκολώτερα αυξοεμειώθησαν τα σύνορα των κρατών. Το φόρεμα εκάστης γυναικός αποτελεί το άπαντόν της. Πολλαί φθάνουν μέχρι του να κρατούν μυστικόν το όνομα της μοδίστρας των. Όθεν μετά τα αστεία μεγάλη ανησυχία εις τα θηλυκά[6]».

Το γελοίο δεν απέχει πολύ από τραγικό και αυτό επαληθεύτηκε σύντομα. Οι δρόμοι της Αθήνας γέμισαν αστυνομικές περιπόλους που σταματούσαν κάθε γυναίκα και με μια μεζούρα μέτραγαν το ύψος της φούστας. Οι παραβάτιδες, η φούστα των οποίων είχε βρεθεί μετά τη μέτρηση κοντή, οδηγούνταν στα Αστυνομικά Τμήματα και στη συνέχεια στο Αυτόφωρο. Ακολουθούσε η διαπόμπευση στις εισόδους και τις αίθουσες των δικαστηρίων.

 Η κατάσταση είχε ξεφύγει από κάθε έλεγχο και έτσι άρχισαν να διαμαρτύρονται οι πάντες καθώς που έβλεπαν τις γυναίκες, τις κόρες και τις αδελφές τους να διασύρονται. 

Παράλληλα, τα σχόλια του Τύπου άρχισαν να γίνονται πιο δηκτικά, χαρακτηρίζοντας το μέτρο βάρβαρο και προσβλητικό για το γυναικείο φύλο. Τον διασυρμό των γυναικών στηλίτευσε και ο θεατρικός συγγραφέας Γρηγόριος Ξενόπουλος σε χρονογράφημά του:

 «Κορίτσια καλών οικογενειών συνελήφθησαν εις την μέσην του δρόμου, ωδηγήθησαν εις το Πταισματοδικείον, διεπομπεύθησαν, εγιουχαΐσθησαν, κατεδικάσθησαν, εκρατήθησαν, εφωτογραφήθησαν και εφιγουράρησαν εις τας εφημερίδας με το σώμα … του εγκλήματός των παραπλεύρως, δηλαδή με τις γυμνές των γάμπες. 

Φαντάζεσθε ότι ήτο δυνατόν να εξακολουθήση χωρίς εξέγερσιν επικίνδυνον μία τέτοια βαρβαρότης; Και δεν νομίζετε ότι πολύ πλέον άσεμνον, ανήθικον και σκανδαλώδες διά την κοινωνίαν, διά τα ήθη, από την κοντήν φούστα, ήτο αυτή η καταδίωξις, αυτή η διαπόμπευσις των κοριτσιών;»

Έτσι, μια ωραία πρωία οι αστυνομικές περίπολοι εξαφανίστηκαν από τους δρόμους και το μέτρημα της φούστας σταμάτησε. Μάλιστα, για να μην εξευτελιστούν εντελώς τα όργανα της δικτατορίας, στάλθηκε στις εφημερίδες ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία η απαγορευτική διάταξη δεν ίσχυε πλέον, γιατί δήθεν οι Αθηναίες συνεμορφώθησαν ασκαρδαμυκτί και μάκρυναν τις φούστες τους.

Μακριές φούστες στο μακρινό Κιλκίς

Καθώς τα «συνταρακτικά» αυτά γεγονότα ταλαιπωρούσαν τον γυναικόκοσμο των μεγάλων πόλεων, άγνωστο παραμένει τι αντίχτυπο είχαν στις κιλκισιώτισες. Χωρίς να έχουμε σαφή εικόνα της ενδυματολογικής συμπεριφοράς των γυναικών της πόλης μας αυτήν την περίοδο, δεν μπορούμε να εξακριβώσουμε κατά πόσο τις ενδιέφερε μια διάταξη που στρεφόταν κατά του ενδυματολογικού συρμού.

 Μπορούμε όμως να κάνουμε βάσιμες υποθέσεις για το πόσο επηρεαζόταν οι διάφορες γυναικείες ομάδες. Έτσι, για τις γυναίκες πρόσφυγες που συνέχιζαν να φορούν τις παραδοσιακές φορεσιές του τόπου προέλευσής τους καμία πρακτική σημασία δεν είχε το αν η φούστα απείχε από το έδαφος περισσότερο ή λιγότερο των 30 εκατοστών.



Όπως επίσης δεν είχε καμία σημασία ο ενδυματολογικός κώδικας των δημοσίων εμφανίσεων για τις γυναίκες που σπανίως έβγαιναν έξω από την αυλή του σπιτιού τους ή οι μακρινότερες διαδρομές τους κάλυπταν την ακτίνα της γειτονιάς. Υπήρχε όμως και μια μερίδα γυναικών που ανήκαν στην νεοσύστατη αστική τάξη, η οποία επιθυμούσε διακαώς να επισημάνει την ταξική της θέση μέσω της ακριβής και μοντέρνας αμφίεσης. 

Αυτές μαζί με τις γυναίκες των μικροαστών ήταν οι πελάτισσες των ακριβών μοδιστρών και καταστημάτων νεωτερισμών που υπήρχαν στην πόλη και λογικά ήταν οι μόνες ουσιαστικά ενδιαφερόμενες για το μάκρος της φούστας.


 Για τις υπόλοιπες το θέμα αποτελούσε απλώς αντικείμενο σχολιασμού, όπως επιβεβαιώνει και σχετική ανταπόκριση από το Κιλκίς: «Η περισσότερον αδικιθείσα τάξις με το χθεσινό κρύο ήσαν τα κορίτσια μας, διότι δεν ηδυνήθησαν να κάμνουν επισκέψεις και εκεί συναντώμενα να συζητήσουν το ζήτημα της … ημερός των, - το ζήτημα της φούστας των 30 εκατοστών! Διότι οφείλω να ομολογήσω πως τα κορίτσια μας μόνον δια τας Κυριακάς και εορτάς αφίνουν την συζήτησιν τέτοιων … μικροπραγμάτων![7]»

Ποια όμως ήταν η εκτίμησή τους για την ορθότητα του μέτρου; Αν πιστέψουμε την αντικειμενικότητα της παραπάνω ανταπόκρισης οι νεαρές και μέσης ηλικίας κιλκισιώτισες έβρισκαν το μέτρο ορθό και οι ηλικιωμένες επιβεβλημένο. Οι γριούλες μάλιστα ανάμεσα στις διάφορες παρακλήσεις που απηύθυναν στους αγίους ήταν και η παρακάτω: «Αη Νικόλα καλότυχε φώτισε αυτόν τον Πάϊκαλο! (Πάγκαλο) να τις κατεβάση τα φουστάνια τις αθεόφοβες …»

 Τέλος, όσον αφορά την εφαρμογή του μέτρου δεν υπάρχει καμία σχετική πληροφορία. Θεωρώ όμως ότι κάτι τέτοιο δεν συνέβη ποτέ, γιατί δεν μπορώ να φανταστώ ότι θα υπήρχε αστυνομικός τόσο σκληροτράχηλος ή τόσο «ζαντός» που θα τολμούσε να απλώσει τη μεζούρα για να μετρήσει τη φούστα κάποιας κιλκισιώτισας …

1. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 1-12-1925.
2. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 2-12-1925.
3. Αστυνομικοί στο Βερολίνο μετρούν με τη μεζούρα τις φούστες των κυριών. Ο ευρωπαϊκός Τύπος κορόιδευε την Ελλάδα αλλά και αυτοί τα ίδια έκαναν.
4. Κιλκισιώτισες με τα φορέματα τους μάλλον να ξεπερνούν το όριο των 30 εκ.




[1] ΤΑ ΚΟΝΤΑ ΦΟΥΣΤΑΝΙΑ. ΟΛΟΚΛΗΡΟΣ Η ΑΣΤΥΝΟΜ. ΔΙΑΤΑΞΙΣ. ΕΜΠΡΟΣ 2-12-1925.
[2] ΤΙ ΛΕΓΕΙ Ο κ. ΠΑΓΚΑΛΟΣ ΔΙΑ ΤΗΝ ΚΟΝΤΗΝ ΦΟΥΣΤΑΝ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ 2-12-1925.
[3] ΜΑΚΡΕΜΑ ΤΗΣ ΦΟΥΣΤΑΣ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ 2-12-1925.
[4] ΤΙ ΦΩΝΑΖΟΥΝ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ 4-12-1925.
[5] ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΠΟΥ ΑΝΕΣΤΑΤΩΣΕ ΤΑΣ ΓΥΝΑΙΚΑΣ. ΚΟΝΤΗ Η ΜΑΚΡΥΑ ΦΟΥΣΤΑ ΣΑΣ ΑΡΕΣΕΙ; ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ 3-12-1925.
[6] ΦΡΟΝΗΣΙΣ. ΕΜΠΡΟΣ 2-12-1925.
[7] ΑΠΟ ΤΟ ΚΙΛΚΙΣ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΚΑ ΝΕΑ 11-12-1925.

Τρίτη 9 Απριλίου 2013

“Οι ζωγράφοι των Βαλκανικών Πολέμων 1912-13” στο Κιλκίς

Στο πλαίσιο των δράσεων εορτασμού που λαμβάνουν χώρα φέτος με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την απελευθέρωση της πόλης του Κιλκίς, ο Δήμος Κιλκίς και η 71η Αερομεταφερόμενη Ταξιαρχία “ΠΟΝΤΟΣ”, με την υποστήριξη της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας “ΤΕΧΝΗ” Κιλκίς έχουν την ιδιαίτερη τιμή να φιλοξενούν στον 2ο όροφο της Λέσχης Αξιωματικών Φρουράς Κιλκίς την έκθεση

“Οι ζωγράφοι των Βαλκανικών Πολέμων 1912-13”.

 Η σημαντική αυτή έκθεση ζωγραφικής που έχει ως στόχο να λειτουργήσει ως μάθημα ιστορικής μνήμης για τις νεότερες γενιές, ανοίγει τις πόρτες της στο κοινό από σήμερα Παρασκευή 5 Απριλίου 2013 και θα διαρκέσει έως και την Τρίτη 30 Απριλίου 2013.

 Η τελετή εγκαινίων θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 10 Απριλίου 2013, στις 19:30, παρουσία φορέων, τοπικών και στρατιωτικών αρχών, αλλά και πολιτών.

Η έκθεση περιλαμβάνει 100 δημιουργίες ιδιαίτερης ιστορικής αξίας και σπουδαιότητας από Συλλογές Στρατιωτικών Μουσείων (Θεσσαλονίκης, ΑΘηνών, Λαχανά) και ιδιωτικές συλλογές, καθώς και έργα της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών. 



Μεταξύ των έργων που θα εκτεθούν συγκαταλέγονται πίνακες ζωγραφικής καλλιτεχνών που είχαν ενεργό συμμετοχή στους Βαλκανικούς Πολέμους, όπως της πολεμικής ανταποκρίτριας και σκιτσογράφου Θάλειας Φλωρά Καραβία, του Κενάν Μεσσαρέ, γιου του στρατηγού Χασάν Ταχσίν Πασά που παρέδωσε τη Θεσσαλονίκη στον ελληνικό στρατό το 1912, του έφεδρου αξιωματικού Λυκούργου Κογεβίνα, του οπλίτη Γιώργου Στρατηγού, καθώς και των Γιώργου Ροϊλού και Περικλή Λύτρα.

Η Έκθεση είναι ανοικτή καθημερινά (Δευτέρα με Κυριακή και αργίες), από τις 09:00 έως τις 13:00 για τα σχολεία και τα απογεύματα από 18:00-21:00 για το κοινό, στον 2ο όροφο της ΛΑΦ Κιλκίς. Η είσοδος για όλους είναι ελεύθερη. Σε ό,τι αφορά τα σχολεία, η επίσκεψη στην έκθεση περιλαμβάνει ξενάγηση, καθώς και προβολή οπτικοακουστικού υλικού που αφορά στην απελευθέρωση των περιοχών της Κεντρικής Μακεδονίας.

Παρασκευή 25 Ιανουαρίου 2013

Το Κιλκίς την επόμενη μέρα της μεγάλης μάχης

Ο συγγραφέας του Βιβλίου ΄΄Χρονικό του Κιλκίς 1913-1940 ΄΄ που θα κυκλοφορήσει την άνοιξη, κ. Θανάσης Βαφειάδης μας έστειλε δύο σπάνιες κάρτ ποστάλ από τη μάχη του Κιλκίς και ένα εξαιρετικό απόσπασμα του βιβλίου που αφορά την εικόνα και τα γεγονότα που συνέβαιναν στην πόλη, την επόμενη ημέρα από την απελευθέρωση της.
Τον ευχαριστούμε.
Α.Κ

΄΄Χρονικό του Κιλκίς 1913-1940 ΄΄

Προδημοσίευση
 

Τ

ο πρωί της 22ας Ιουνίου οι άνδρες του γενικού στρατηγείου κινούνταν με αυτοκίνητα προς το σιδηροδρομικό σταθμό του Σαρηγκιόλ, όπου το στρατηγείο μετέθεσε την έδρα του. Η μετάθεση αυτή είχε προβλεφθεί από την ημερήσια διαταγή που εκδόθηκε το βράδυ της 21ης Ιουνίου, η οποία κατέληγε με τις λέξεις: «Έδρα του στρατηγείου μου αύριον ο σιδηροδρομικός σταθμός Σαρηγκιόλ – Κιλκίς».

Η κάθοδος από τα υψώματα του Δαουτλή προς την κοιλάδα του Γαλλικού θύμιζε το προ 10 μηνών σκηνικό της καθόδου από τα στενά της Μελούνας προς την πεδιάδα της Ελασσόνας. Υπήρχε όμως η διαφορά των συναισθημάτων που δημιούργησε η πρώτη νίκη του Α’ βαλκανικού σε σχέση με την πρώτη νίκη του Β’ βαλκανικού πολέμου.
 
Τότε η νίκη συνοδεύτηκε με ένα αίσθημα αγωνίας για την εξέλιξη του πολέμου. Τώρα υπήρχε μια αισιοδοξία, που την ενίσχυε ακόμη περισσότερο η σύγκριση των οχυρώσεων του Σαραντάπορου με τις απόρθητες οχυρώσεις του Κιλκίς.
 
«Εβλέπομεν αυτούς τους δαμασθέντας λόφους», έγραψε ο Θ. Κωνσταντινίδης, «θεμέλια ακλόνητα της Μεγάλης Ελλάδος».
 
Αρχείο Θ.Βαφειάδη
Ο ίδιος περιέγραψε τη διαδρομή μέσα από το πεδίο της μάχης, που έφερε τα σημάδια της τιτάνιας τριήμερης σύγκρουσης: «Εις τον δρόμον, καθώς εκινούμεθα αυτοκινητούντες ή έφιπποι βραδέως, επάνω εις αγρούς, εις κοίτας ποταμών και χειμάρρων, κάποτε εις πρόχειρον κατάστρωμα οδού, ηδυνάμεθα να παρατηρώμεν ανέτως τον τόπον του τριημέρου πολεμικού δράματος.
Αν είχεν αφήσει κάπου ίχνος ζωής εις την μοιραίαν αυτήν έκτασιν ο πόλεμος, το κατεκαυσεν η πυρκαϊά. 
Ακόμη και η γη εφλέγη. Αγροί αθέριστοι, άλλοι μισοθερισμένοι, από τους οποίους είχε διώξη ο φοβερός Άρης βιαστικούς και φοβισμένους τους ανθρώπους πετώντας μιαν αξίνην εδώ, ένα δρέπανον παρέκει, δέματα χόρτου πυρίκαυστα, κυκλωμένα από μαύρην τέφραν, οι θάμνοι ακόμη καψαλιασμένοι, όλα μέσα και γύρω μελανά εις την καταστροφήν του πυρός.
 Τα χωρία εκαίοντο ακόμη εις τους τοίχους των έως εις τας ρίζας των προς το έδαφος και απέναντι εμαντεύομεν αθλίαν την πόλιν του Κιλκίς, αφανή σχεδόν υπό τα νέφη του καπνού, εις τα οποία εδώ κι εκεί έγραφον παραδόξους γραμμάς σκοτεινής ερυθρότητος αι ασθενείς φλόγες, η τελευταία πνοή και της ζωής των αψύχων ακόμη, η οποία έσβυνεν εκεί κάτω.

Ταχύσκαπτα προχώματα ήσαν παντού όπου διηρχόμεθα και κάπου, μέσα ή εγγύς εις αυτά, ωραίοι νεκροί ιδικοί μας ή Βούλγαροι απελάμβανον υπό τον κοινόν ακηλίδωτον ήλιον την μακαριότητα της αθανασίας.
 Η κιτρινοπράσινος θέα της σειράς των υψωμάτων εχωρίζετο παντού από το πλήθος των γαιοχρόμων χαρακωτικών γραμμών, εις τας κορυφάς και εις τας κλιτύας. Υψηλότερα, πλησιέστερον προς την πόλιν, ιδού αι μεγάλαι ημιμόνιμαι οχυρώσεις.


Αρχείο Θ.Βαφειάδη
Το επιτελείον δεν τις εφαντάζετο τόσον τελείας, τόσον ισχυράς, τόσον πολλάς. Δέκα πέντε περίφρακτοι περιβολαί, με αναβαθμούς εις το ύψος του ορθίως πυροβολούντος, μετά συγκοινωνιών κεκαλυμμένων δι’ εκάστην περιβολήν και μεταξύ των.

 Πυροβολεία κεκαλυμμένα επίσης μετά κρυπτών υπογείων και εμπρός και γύρω, πυκνόν χαρακωτικόν δίκτυον, από του απλουστέρου ταχυσκάπτου μέχρι του τελειοτέρου τύπου της χαρακωτικής.

Η σκαπάνη είχε εργασθή επιμόνως και στερρώς εκεί επάνω[1]».

          Στο Σαρηγκιόλ οι συνθήκες εγκατάστασης δεν ήταν ικανοποιητικές όπως στη Μπάλτσα, όπου μια ολόκληρη κωμόπολη ήταν στη διάθεση του στρατηγείου. Εδώ δεν υπήρχαν κατάλληλα οικήματα και έτσι ένα διαμέρισμα του σταθμού, αφού συμμαζεύτηκε πρόχειρα, αποτέλεσε την κατοικία του βασιλιά.
 
Ο διάδοχος και οι πρίγκιπες χρησιμοποίησαν ως κατάλυμα ένα βαγόνι της πρώτης θέσης, το οποίο διέθετε ανέσεις δεν τους προστάτευε όμως από την αφόρητη ζέστη κατά το μεσημεριανό ύπνο. Οι άλλοι αξιωματικοί και οι υπασπιστές του βασιλιά τακτοποιήθηκαν σε βαγόνια, σε αντίσκηνα, σε δυο τρία χαμηλά οικήματα και στο κτήριο του σταθμού. Μερικά άδεια κιβώτια οβίδων, που είχαν αφήσει οι Βούλγαροι, ήταν περιζήτητα καθίσματα και ιδανικά τραπέζια φαγητού[2].

          Ο βασιλιάς δεν επισκέφθηκε το Κιλκίς, ακολουθώντας τη συμβουλή του Βενιζέλου, και παρέμεινε στο χωριό περιφερόμενος μεταξύ των στρατιωτών και των χωροφυλάκων. Στις εφημερίδες μάλιστα γράφηκε και ένα ανεκδοτολογικού χαρακτήρα περιστατικό μεταξύ του βασιλιά και ενός χωροφύλακα: «Μετά την μάχην του Κιλκίς ο Βασιλεύς με το επιτελείον του ήλθεν εις Σαρί – γκιόλ, σιδηροδρομικόν σταθμόν του Κιλκίς.
Και ενώ οι άλλοι ησχολούντο να καταστρώσουν την επίπλωσιν του Επιτελείου, η οποία συνέκειτο από ένα τραπέζι με κάνα δυο κουτσά σκαμνιά, τα οποία θα εστεγάζοντο κάτω από μια παράγκα, ο Βασιλεύς ηύρε καιρό να ξεκουρασθή λιγάκι, καθήμενος επάνω στης κάσσες των φυσιγγίων που έτυχαν εκεί δα.
 
Κείνην την ώρα περνούσεν ένας χωροφύλακας με λουστρινένια παπούτσια πολυτελέστατα, μα δυσανάλογα για το πόδι του, αφού το ένα τρίτον τουλάχιστον εφαίνονταν άδειο από πόδι.
 
Αλλά η αντίθεσις των κάτω άκρων του χωροφύλακος μετά των άνω ήτο τρομακτική. Αθλιότης και λύγδα εις το πηλήκιον, το αμπέχωνον και την γυλότταν. Παρισινή κομψότης και στρατηγικός πλούτος εις τα υποδήματα. Άνω των γονάτων σταυρωτής κάτω των γονάτων στρατηγός.

Η Αυτού Μεγαλειότης, που ηννόησε περί τίνος επρόκειτο, επήδηξεν από της κάσσες. Ο χωροφύλακας εστάθη εις προσοχήν.

-Πλιάτσικο είνε αυτά; τον ηρώτησε.

Και ο χωροφύλακας με το χέρι πάντα στο πηλίκιο, απήντησεν αδιστάκτως.

-Ναι μεγαλειότατε.

Ο Βασιλεύς, ευχαριστημένος από την ειλικρινή απάντησι του χωροφύλακα, επροχώρησε χαμογελώντας και ψιθυρίζοντας: Ασφαλώς θα είνε τα παπούτσια του Σαράφωφ…[3]»

          Κιλκίς γιοκ!

          Λίγη ώρα μετά την άφιξη του στρατηγείου στο σταθμό του Σαρηγκιόλ, διατάχθηκε ο ταγματάρχης πυροβολικού Κ. Μαζαράκης – Αινιάν να μεταβεί στο Κιλκίς και να αναλάβει τη στρατιωτική διοίκηση της πόλης. Ο Μαζαράκης πριν αναχωρήσει παρουσιάσθηκε στον βασιλιά. «Να πάτε και να καθαρίσετε την πόλιν», τον διέταξε με πάθος ο Κωνσταντίνος. «Αν έμειναν Βούλγαροι εκεί, να τους πείτε να τσακισθούν να φύγουν. Να τους δώσετε τροφάς και απόσπασμα να τους συνοδεύση».

Η οργή του βασιλιά δεν ήταν αδικαιολόγητη, καθώς το Κιλκίς θεωρούνταν το προπύργιο των Βουλγάρων και η έδρα των πιο σκληρών κομιτατζήδων. Οι κομπασμοί των Βουλγάρων, που με υπερηφάνεια ονόμαζαν το Κιλκίς «Σόφια της Μακεδονίας» και οι πληροφορίες που εμφάνιζαν την πόλη σαν μόνιμο ορμητήριο κατά του ελληνισμού, την έκαναν να μοιάζει σαν κρησφύγετο θηρίων.
 
Να πια ήταν η πιο διαδεδομένη άποψη για τους κατοίκους του Κιλκίς: «Οι ολίγοι εγκάτοικοι Έλληνες της πόλεως, ο εις μετά τον άλλον, όσοι δεν εσφάγησαν, εξεδιώχθησαν εις καταναγκαστικόν εκπατρισμόν και εν έτος προ του πρώτου πολέμου. Δεν υπήρχον πλέον εις την «Σόφιαν της Μακεδονίας» ειμή Βούλγαροι και Τούρκοι. Η βουλγαρική εισβολή του 1912 εσάρωσε και τους Τούρκους μέχρι του τελευταίου δια διωγμού φρικιαστικού. Και το Κιλκίς έμεινε φέουδον και δεσποτάτον των κομιτατζήδων, φωλεά λύκων.
 
 Ο Σανδάσκυ είχε μεταφέρει εκεί τον αιματοβαφή θρόνον του, και δεν είνε υπερβολή ότι εις την πόλιν ήτο επικρατεστέρα η εξουσία των αρχηγών της λεγομένης Μακεδονικής Οργανώσεως, από το κύρος των πολιτικών και στρατιωτικών αρχών. Αυτοί διηύθυνον, αυτοί διέτασσον, διότι δεν ήτο συγκέντρωσις αστική το Κιλκίς αλλά κοινόβιον κομιτατζήδων. Τίμιοι άνθρωποι δεν υπήρχον εκεί μέσα[4]».

          Ο Μαζαράκης δεν μπόρεσε να εκτελέσει τη διαταγή του βασιλιά, γιατί απλούστατα στο Κιλκίς δεν βρέθηκαν κάτοικοι, εκτός από 300 γυναικόπαιδα που στεγάζονταν και περιθάλπονταν στην Καθολική Μονή Καλογραιών. Όλοι οι υπόλοιποι είχαν ακολουθήσει τον ηττημένο βουλγαρικό στρατό και έτσι ο πρώτος αυτός στρατιωτικός διοικητής του Κιλκίς δε βρήκε πόλη για να διοικήσει. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικός ο διάλογος με τον Ιταλό δημοσιογράφο Μακρίνι, που τη μέρα εκείνη βρισκόταν στο Κιλκίς.
 
Ο Μαζαράκης δεχόμενος τα συγχαρητήρια για το αξίωμά του γέλασε και υπενθύμισε την ιστορία του Τούρκου ναυάρχου, ο οποίος είχε διαταχθεί να πλεύσει στη Μάλτα αλλά αφού έχασε τον προσανατολισμό του και περιπλανήθηκε επί μακρόν στα παράλια της βόρειας Αφρικής, έστειλε μήνυμα στην Κωνσταντινούπολη λέγοντας ότι Μάλτα δεν υπάρχει ή όπως έμεινε στην ιστορία η φράση του «Μάλτα γιοκ». «Μου φαίνεται», είπε ο Μαζαράκης, «ότι είνε η περίπτωσις να αναφέρω και εγώ εις το στρατηγείον: Κιλκίς γιοκ».

 



[1] ΕΠΙΣΗΜΟΝ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟΝ ΤΗΣ ΔΡΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΕΩΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΔΕΥΤΕΡΟΝ ΠΟΛΕΜΟΝ. ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ 7-3-1914.
[2] ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ 9-2-1914.
[3] ΤΑ ΠΑΠΟΥΤΣΙΑ ΤΟΥ … ΣΑΡΑΦΩΦ. ΑΚΡΟΠΟΛΙΣ 3-8-1913.
[4] ΝΑ ΤΣΑΚΙΣΘΟΥΝ ΝΑ ΦΥΓΟΥΝ. ΝΕΑ ΕΛΛΑΣ 8-2-1914.