13 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 : ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΙΛΗΜΜΑ : ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ή ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ; …

(Του Α. Παπαγιαννόπουλου)

Μετά τη σκληρή και πολύνεκρη αναμέτρηση στο Σαραντάπορο στις 9-10 Οκτωβρίου 1912 που κατέληξε σε νίκη του Ελληνικού στρατού , οι Τούρκοι οπισθοχώρησαν σχεδόν άτακτα και με μεγάλες απώλειες προς το βορρά προκειμένου να ανασυνταχθούν και να ενισχυθούν με νέες δυνάμεις από Θεσσαλονίκη ή Μοναστήρι ενώ ο Ελληνικός στρατός (ΙV Μεραρχία) προωθείται και στις 11 Οκτωβρίου εισέρχεται και απελευθερώνει τα Σέρβια της Δυτικής Μακεδονίας και η ταξιαρχία ιππικού απελευθερώνει και την Κοζάνη .

 Αμέσως στη συνέχεια ο διάδοχος και αρχιστράτηγος Κωνσταντίνος εγκαθιστά το Γενικό Στρατηγείο του στην Κοζάνη και ετοιμάζεται για την παραπέρα πορεία του στρατεύματος χωρίς όμως να υπάρχει σαφής στόχος και σχέδιο δράσης.

 Τότε δημιουργείται το μεγάλο δίλημμα : Να στραφεί ο στρατός προς τα βορειοανατολικά και να ελευθερώσει τη Θεσσαλονίκη όπου ήταν και η έδρα του Τούρκου αρχιστρατήγου Χασάν Ταξίν Πασά και εναντίον της οποίας κινούνταν και οι Βούλγαροι , ή να στραφεί προς βορειοδυτικά και να απελευθερώσει το Μοναστήρι για την κατάληψη του οποίου κινούνταν ήδη και οι Σέρβοι ; …

( Για το θέμα θα αντλήσω από το ΑΡΧΕΙΟ ΚΑΛΛΑΡΗ μία προηγούμενη ανάρτησή μου μέσα από την οποία προκύπτει το δύσκολο πρόβλημα που προέκυψε και πως το αντιμετώπισε εκείνες τις κρίσιμες ώρες η κυβέρνηση Βενιζέλου) : 

http://arxiokallari.blogspot.gr/2012/03/blog-post_16.html

ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΔΙΛΗΜΜΑ : ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ ή ΜΟΝΑΣΤΗΡΙ ; …

Ο μεγάλος ηγέτης , όταν μάλιστα διαχειρίζεται ύψιστα εθνικά συμφέροντα και θέματα , βρίσκεται πολλές φορές στην πορεία του σε μεγάλη δυσκολία να επιλέξει το «ορθό» και το «συμφέρον» για τη χώρα και τον λαό του . 

Όταν μάλιστα αυτή η επιλογή θα πρέπει να γίνει μέσα σε ελάχιστο χρόνο γιατί διακυβεύεται η ίδια η τύχη και το μέλλον της χώρας , είναι αντιληπτό τι δυσκολίες και συναισθήματα ο ηγέτης αυτός αναγκάζεται να ξεπεράσει ώστε με ηρεμία , με ψυχραιμία και όχι εν βρασμώ ψυχής να αποφανθεί τελικά κάνοντας την επιλογή του χωρίς μάλιστα καμιά δυνατότητα ανάκλησής της την επόμενη κιόλας ώρα …


Στην κατάσταση αυτή βρέθηκε ο τότε πρωθυπουργός Ελευθέριος Βενιζέλος στους Α΄ Βαλκανικούς Πολέμους όταν ο Ελληνικός στρατός έφτασε νικηφόρα στην Κοζάνη και έπρεπε να επιλέξει : πορεία προς το Μοναστήρι (όπως υποστήριζε ο διάδοχος Κωνσταντίνος) ή πορεία προς Θεσσαλονίκη (όπως υποστήριζε η τότε κυβέρνηση Βενιζέλου) .

 Προέκυψε τότε μέγα δίλημμα το οποίο έπρεπε να απαντηθεί άμεσα αφού η συμφωνία των Βαλκάνιων συμμάχων χωρών ήταν «ότι καταλαμβάνεται και κατέχεται» .

Ο διάδοχος μάλιστα εμφανίστηκε να αγνοεί προκλητικά και να μην λαμβάνει καν υπόψη του τις εντολές της κυβέρνησης του και ετοιμαζόταν να στραφεί –για άγνωστους λόγους - προς το Μοναστήρι αφήνοντας ουσιαστικά τη Θεσσαλονίκη στα χέρια των Βουλγάρων που κατευθύνονταν ήδη προς αυτή ταχέως .

 Και χρειάστηκε τότε –όπως είναι γνωστό – να παρέμβει δυναμικά αυτοπροσώπως ο ίδιος ο Ελευθέριος Βενιζέλος ώστε να επιλεγεί ως «στόχος»η Θεσσαλονίκη η οποία και απελευθερώθηκε στις 26 Οκτωβρίου 1912 ακριβώς 100 χρόνια από τώρα. 

Στην επιλογή αυτή της πορείας της όλης επιχείρησης προκύπτει πως μεγάλη ήταν η συμβολή και τα επιχειρήματα υπέρ της κυβερνητικής άποψης του στρατηγού Κωνσταντίνου Καλλάρη ο οποίος και ανέλαβε στη συνέχεια με τις δυνάμεις της ΙΙης Μεραρχίας που ηγείτο μεγάλο μέρος της όλης επιχείρησης .

Όμως χάθηκε το Μοναστήρι που αποτελούσε μεγάλο ελληνικό κέντρο στη Δυτική Μακεδονία αφού περιήλθε στους Σέρβους παρά τον αγώνα δρόμου που έκανε στρατός μας στη συνέχεια για να προλάβει τους Σέρβους … 

Υπήρχε όμως έκτοτε –και ίσως ακόμα υπάρχει – το ερώτημα αν αυτή ήταν προσωπική ή όχι επιλογή του τότε πρωθυπουργού Ελευθερίου Βενιζέλου ή του διαδόχου Κωνσταντίνου , ασάφεια που εκμεταλλεύτηκαν στο έπακρο για μικροπολιτικούς λόγους στη συνέχεια οι δύο παρατάξεις «Βενιζελικοί» και «Βασιλικοί» και ήταν αυτό που αποτέλεσε ουσιαστικά τη βάση του φοβερού «Διχασμού» που πλήρωσε ακριβά η χώρα .

Στις 12 Αυγούστου 1917 , ο Ελευθέριος Βενιζέλος , μόλις η κυβέρνησή του επέστρεψε από την Θεσσαλονίκη όπου είχε προηγούμενα εγκατασταθεί στην Αθήνα , σε αγόρευσή του στη Βουλή αιτιολόγησε αναλυτικά και με επιχειρήματα ως εθνική ανάγκη την «επιλογή» Απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης αντί του Μοναστηρίου.

Ως λόγο επίσπευσης της επιχείρησης κατάληψής της επικαλέστηκε καθαρά την άμεση απειλή των Βουλγάρων για κατάληψη ολόκληρης της Θράκης και της Μακεδονίας περιλαμβανομένης και της Θεσσαλονίκης …

Φέτος που γιορτάζουμε τα 100 χρόνια από την Απελευθέρωση της πόλης , η γνώση αυτού του γεγονότος είναι τελείως απαραίτητη καθώς η Βουλή αλλά και οι εξελίξεις δικαίωσαν πλήρως τον ΄Ελληνα πρωθυπουργό για την επιλογή του …
Φτάνει να τον δικαιώσουμε και μείς 100 χρόνια μετά …

11 -10-1864 ΦΕΥΓΕΙ Ο ΟΘΩΝΑΣ ...

(Του Α. Παπαγιαννόπουλου)
Τα ιστορικά γεγονότα , ιδιαίτερα αυτά που έχουν μεγάλη σημασία αλλά και βαρύτητα , θα πρέπει να καταγράφονται αρχικά με αντικειμενικό τρόπο και τα σχόλια ή οι παρατηρήσεις του ιστορικού συγγραφέα ή ερευνητή να ακολουθούν χωρίς να διαφοροποιούν το περιεχόμενο αυτών των γεγονότων. 

 Το ίδιο θα πρέπει να γίνει με το θέμα της έξωσης του ΄Οθωνα και της Αμαλίας καθώς , πέρα απο την ανθρώπινη διάσταση στο θέμα , την εποχή αυτή παρατηρείται στην Ελλάδα ένα έντονο ανανεωτικό κίνημα όπου πρωτοστατεί η σπουδάζουσα νεολαία με στόχο να τεθιεί τέρμα στην απολυταρχία αλλά και στην ωμή παρέμβαση των ξένων Δυνάμεων στη χώρα ...

Στις 11 Οκτωβρίου 1862 , μετά την επανάσταση των αντικαθεστωτικών σε όλη την τότε Ελλάδα , καταργείται η βασιλεία και ο βασιλιάς ΄Οθωνας , που βρισκότόταν

με τη σύζυγό του Αμαλία σε περιοδεία στην επαρχία, παίρνει την απόφαση να φύγει απο την Ελλάδα εκτιμώντας προφανώς με πικρία και θλίψη ότι η παρουσία του στο νεοσύστατο κράτος δεν είναι πλέον χρήσιμη και επωφελής για το λαό και τη χώρα . 

Και την επομένη , 12 0κτωβρίου 1862 ,αναχωρεί απο την Ελλάδα με αγγλικό πλοίο για να φτάσει αρχικά στη Βενετία και στη συνέχεια στη Βαμβέργη της Βαυαρίας όπου και πέθανε σε ηλικία 52 ετών σε πλήρη αφάνεια ...

Ο ΄Οθωνας , πρώτος βασιλιάς στο σύγχρονο ελληνικό κράτος , αγάπησε πραγματικά την Ελλάδα και μάλιστα εγκολπώθηκε την πολιτική της "Μεγάλης Ιδέας" , της ενσωμάτωσης δηλαδή στον εθνικό κορμό των περιοχών όπου κατοικούσαν΄Ελληνες απο ανέκαθεν και συνέχισζαν να είναι σκλαβωμένες στους Τούρκους . 

Του έλειπε όμως ο ρεαλισμός και δεν μπόρεσε να εκτιμήσει ακριβώς τις δυνατότητές του αλλά και τις δυνατότητες της τότε μικρής και αδύναμης Ελλάδας ...

9 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 : ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΣΑΡΑΝΤΑΠΟΡΟ Η ΠΡΩΤΗ ΜΕΓΑΛΗ ΝΙΚΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΟΥΣ ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΥΣ ΠΟΛΕΜΟΥΣ 1912-1913 …

(Του Α. Παπαγιαννόπουλου)

Μετά την απελευθέρωση της Ελασσόνας στις 6 Οκτωβρίου 1912 , ο Ελληνικός στρατός κατευθύνεται προς βορρά με στόχο τα οχυρωμένα Στενά του Σαρανταπόρου που απείχαν 27 χλμ ευρισκόμενα στα σύνορα του νομού Λάρισας με το νομό Κοζάνης .

Το Σαραντάπορο βρίσκεται κτισμένο σε υψόμετρο 840 μ. στις πλαγιές του Αμάρμπεη σε στρατηγική θέση γνωστή και από τα αρχαία χρόνια καθώς αποτελεί το φυσικό στενό πέρασμα μεταξύ Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας ανάμεσα στις  οροσειρές των Καμβουνίων και των Πιερίων .

 Η πορεία της στρατιάς της Θεσσαλίας , της οποίας ηγούνταν ο διάδοχος Κωνσταντίνος , δεν ήταν όμως χωρίς δυσκολίες και προβλήματα παρά το υψηλό ηθικό των αξιωματικών και οπλιτών που την απαρτίζανε . 

Στην Ελασσόνα ο στρατός έμεινε από εφόδια και τροφή γεγονός που αποδεικνύει πως υπήρξαν σοβαρές αδυναμίες στον τομέα των εφοδίων και σε ζητήματα διοικητικής μέριμνας καθώς και σε θέματα υγειονομικού και επικοινωνιών οι οποίες ευτυχώς  ξεπεράστηκαν έγκαιρα .

 Χαρακτηριστική ήταν η επείγουσα αναφορά του μέραρχου της ΙΙης Μεραρχίας στρατηγού Κωνσταντίνου Καλλάρη προς το Γενικό Στρατηγείο όπου αναφέρει χαρακτηριστικά 


: «… Παρακαλώ ίνα τάχιστα διατάξητε , διότι από χθες οι άνδρες στερούνται άρτου και τα κτήνη νομής . Η έλλειψις αύτη ήρξατο μεγάλως να επιδρά επί του ηθικού του στρατεύματος» . 

Κ. Καλλάρης (Αρχείο Καλλάρη)

Παρόλα αυτά από τις 7 Οκτωβρίου η στρατιά άρχισε να προελαύνει προς βορρά για να συναντήσει τις κύριες τουρκικές δυνάμεις των οποίων ηγείτο ο στρατηγός Χασάν Ταξίν Πασάς και οι οποίες είχαν εγκατασταθεί στην οχυρή θέση του Σαρανταπόρου (Γλύκοβο) και Λαζαράδων-Βογκόπετρας .

 Στην περιοχή αυτή , πέρα από το ότι είχε εξαιρετική φυσική οχύρωση ,είχαν κατασκευαστεί σοβαρά οχυρωματικά έργα από τους Τούρκους με επίβλεψη του Αρχηγού της Γερμανικής Στρατιωτικής Αποστολής στην Τουρκία Γερμανού στρατηγού Φον ντερ Γκολτς . 

Μάλιστα ο Γερμανός στρατηγός Γκολτς , αρμόδιος για τον εξοπλισμό και εκσυγχρονισμό του τουρκικού στρατού , είχε δηλώσει με έπαρση λίγο προηγούμενα : « Το Σαραντάπορο είναι απόρθητο και θα γίνει ο τάφος των Ελλήνων αν επιχειρήσουν να το καταλάβουν…» . Όμως έμελλε να διαψευστούν κατά τον πλέον σαφή τρόπο οι προβλέψεις του …

Οι πολεμικές επιχειρήσεις στο Σαραντάπορο άρχισαν στις 9 Οκτωβρίου 1912 με επίθεση κατά μέτωπο των ελληνικών στρατιωτικών δυνάμεων κατά των αντίστοιχων τουρκικών με τις Μεραρχίες : Ι (του στρατηγού Μανουσογιαννάκη) , ΙΙ (του στρατηγού Καλλάρη) και ΙΙΙ (του στρατηγού Δαμιανού) να αναλαμβάνουν το πλέον δύσκολο μέρος της επιχείρησης με το τουρκικό πυροβολικό να βάλει συνεχώς και με σφοδρότητα εναντίον τους και να «θερίζει» κυριολεκτικά τους επιτιθέμενους ΄Ελληνες 

. Η κατάσταση επιδεινώθηκε κατά τις βραδινές ώρες όταν οι εκατέρωθεν σφοδροί κανονιοβολισμοί είχαν μετατρέψει το Σαραντάπορο σε φλεγόμενο φρούριο . Η κατάσταση έγινε κυριολεκτικά εφιαλτική όταν , χωρίς να σταματήσουν οι κανονιοβολισμοί και οι συγκρούσεις στα χαρακώματα , ξέσπασε το βράδυ άγρια θύελλα με συνεχή αστροπελέκια και έντονη βροχή που κατέστησε δυσχερέστατη την προώθηση των ελληνικών δυνάμεων μέσα από χείμαρρους και λάσπες . 

Σπύρος Καλλάρης (Αρχείο Καλλάρη)

Όμως η επίθεση των Ελλήνων συνεχίστηκε με την ίδια τόλμη και αποφασιστικότητα παρά τις μεγάλες απώλειες για να αρχίσουν σε λίγο να σιγούν τα πυροβόλα των Τούρκων . 

Η μάχη ολοκληρώθηκε με τελική νίκη των Ελλήνων την 10^η Οκτωβρίου 1912 και οι στρατιωτικές δυνάμεις  από το πρωϊ της 11^ης Οκτωβρίου άρχισαν να προχωρούν στα στενά του Σαρανταπόρου με τους Τούρκους να υποχωρούν βιαστικά και σχεδόν ατάκτως αφήνοντας πίσω τους τεράστιο πολεμικό υλικό και πολλούς αιχμαλώτους . 

Ο Τούρκος στρατηγός πέρα από τα βαρύτατα πλήγματα που υπέστη ο στρατός του στην πολύνεκρη μάχη , εκτίμησε πως υπήρχε κίνδυνος να εγκλωβιστεί ο στρατός του στα Στενά και όταν διαπίστωσε πως η μάχη στο Σαραντάπορο είχε κριθεί οριστικά υπέρ των Ελλήνων διέταξε την άμεση οπισθοχώρηση προς τα Σέρβια και την Κοζάνη. 

΄Ηταν η πρώτη μεγάλη νίκη των Ελλήνων στον Α΄Βαλκανικό Πόλεμο η οποία , εκτός από την ανύψωση του ηθικού των ανδρών, προετοίμασε και την απελευθέρωση της Μακεδονίας .Ο ίδιος ο Τούρκος στρατηγός Χασάν Ταξίν Πασάς έγραψε για την μάχη του Σαρανταπόρου και τη νίκη των Ελλήνων : « … ήταν μία νίκη περιφανής , λαμπρά δε και από απόψεως συνεπειών» . 

Ο στρατηγός Κωνσταντίνος Καλλάρης , διοικητής της ΙΙης Μεραρχίας Πεζικού , που αγωνίστηκε με τόλμη και αυτοθυσία στη διήμερη μάχη , με Ημερήσια Διαταγή της 11^ης Οκτωβρίου 1912 συνεχάρη τους άνδρες των στρατευμάτων της ιστορικής Μεραρχίας του και τους κάλεσε στο όνομα της Πατρίδας να ολοκληρώσουν τον σκοπό τους και το έργο τους …

Οι απώλειες των Ελλήνων στην ιστορική μάχη του Σαρανταπόρου υπήρξαν μεγάλες . Η συντριπτική πλειοψηφία των απωλειών προερχόταν από τις τρεις Μεραρχίες του «κέντρου» των επιχειρήσεων Ι, ΙΙ και ΙΙΙ των στρατηγών Μανουσογιαννάκη , Καλλάρη και Δαμιανού .  

Οι νεκροί ανήλθαν σε 187 (18 αξιωματικοί και 164 οπλίτες) και οι τραυματίες σε 1077 (30 αξιωματικοί και 1047 οπλίτες) .

 Οι απώλειες των Τούρκων , παρά το ότι ήταν αμυνόμενοι και προστατεύονταν από τα οχυρά , ήταν επίσης τεράστιες γεγονός που συντέλεσε στην κατακόρυφη κάμψη του ηθικού τους στις επόμενες μάχες του πολέμου .

 Στο λεγόμενο «Χάνι του Χατζηγώγου» στην περιοχή του Σαρανταπόρου λειτουργεί σήμερα Μουσείο με πολύτιμο ιστορικό υλικό από την αντίστοιχη μάχη που άνοιξε τον δρόμο για την ένδοξη πορεία του Ελληνικού στρατού στη συνέχεια.

Η επέτειος των 100 χρόνων από τη μεγαλειώδη μάχη του Σαρανταπόρου και την πρώτη νίκη των Ελλήνων κατά των Τούρκων γιορτάζεται φέτος με λαμπρότητα στο Σαραντάπορο όπου οργανώθηκε και πολύ ενδιαφέρουσα έκθεση φωτογραφιών του Παραρτήματος του Πολεμικού Μουσείου της Θεσσαλονίκης με θέμα «Βαλκανικοί Πόλεμοι 1912-1913» με σύγχρονη προβολή βίντεο ).             

8 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 : ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΝΟΝΤΑΙ ΤΑ ΝΗΣΙΑ ΣΤΟ ΑΙΓΑΙΟ …

(Του Απόστολου Παπαγιαννόπουλου)

Παράλληλα με τον ελληνικό στρατό ξηράς που προωθούνταν νικηφόρα προς το βορρά , ανάλογη ήταν και η πορεία του ελληνικού στόλου στη θάλασσα όπου κυριάρχησε από την πρώτη ώρα του τουρκικού μηδενίζοντας κυριολεκτικά τις μετακινήσεις του από τη Μικρά Ασία προς τη Θράκη και τη Μακεδονία   καθώς και τις μεταφορές διά θαλάσσης του αναγκαίου πολεμικού υλικού και εφοδίων προς τα μέτωπα του πολέμου 

. Σε αντίθεση με ότι συνέβη κατά τον ατυχή πόλεμο του 1897 , όπου ο ελληνικός στόλος κατά περίεργο και ανεξήγητο τρόπο ,παρέμεινε αδρανής , στους Βαλκανικούς Πολέμους , καθώς ήταν η μόνη ναυτική δύναμη για τους Βαλκάνιους συμμάχους , δραστηριοποιήθηκε έντονα από την πρώτη ώρα των επιχειρήσεων σε απόλυτο μάλιστα συντονισμό και συνεργασία με τον στρατό ξηράς για να προκύψουν γρήγορα και τα ανάλογα θετικά αποτελέσματα . 

Οι παράγοντες που συντέλεσαν σ΄αυτό ήταν το σθένος και η αγωνιστικότητα των ανδρών που υπηρετούσαν στο ναυτικό , η ναυτική παράδοση των Ελλήνων και ασφαλώς η εμπνευσμένη υπό τον αρχηγό του στόλου ναύαρχο Παύλο Κουντουριώτη ηγεσία του .

Στις 8 Οκτωβρίου 1912 , άγημα του ελληνικού στόλου υπό τον ταγματάρχη Ιουλιανό Κονταράτο , αφού αποβιβάζεται στο νησί και συγκρούεται με στρατιωτικές δυνάμεις των Τούρκων , καταλαμβάνει και απελευθερώνει τη Λήμνο. 

 Σε  λίγες μέρες και ενώ ο τουρκικός στόλος αποσύρθηκε για «ασφάλεια και προστασία» στα Στενά λόγω αδυναμίας να αντιμετωπίσει τον πανίσχυρο τότε ελληνικό στόλο , θα ακολουθήσει η κατάληψη και απελευθέρωση αλληλοδιαδόχως των νήσων της ΄Ιμβρου , της Θάσου , της Χίου , της Σάμου , της Σαμοθράκης , του Αγίου Ευστρατίου , των Ψαρών , της Τενέδου , της Ικαρίας και των Οινουσών  . 

Μάλιστα το λιμάνι του Μούδρου της Λήμνου , ευρισκόμενο σε καίρια θέση στο Βόρειο Αιγαίο και ακριβώς απέναντι από τα Στενά όπου είχε αποσυρθεί ο τουρκικός στόλος , καθίσταται ναυτική βάση του ελληνικού στόλου η οποία θα διατηρηθεί σε όλη τη διάρκεια των Βαλκανικών Πολέμων. 

Τον ελληνικό στόλο του Αιγαίου Πελάγους εκείνη την περίοδο συγκροτούσαν τα πολεμικά σκάφη :

 Θωρηκτά (ΑΒΕΡΩΦ , ΣΠΕΤΣΑΙ , ΨΑΡΑ  και ΥΔΡΑ) , Αντιτορπιλικά (ΒΕΛΟΣ , ΣΦΕΝΔΟΝΗ , ΛΟΓΧΗ , ΝΙΚΗ , ΝΑΥΚΡΑΤΟΥΣΑ , ΝΕΑ ΓΕΝΕΑ , ΑΣΠΙΣ , ΘΥΕΛΛΑ , ΚΕΡΑΥΝΟΣ ΔΟΞΑ) , Ανιχνευτικά (ΛΕΩΝ , ΠΑΝΘΗΡ , ΑΕΤΟΣ , ΙΕΡΑΞ) , Υποβρύχια (ΔΕΛΦΙΝ) , Τορπιλοβόλα (11 , 12 , 14 , 15 και 16) ,Οπλιταγωγά (ΣΦΑΚΤΗΡΙΑ) , Ναρκοθετικά (ΑΡΗΣ) και Ανεφοδιαστικά (ΚΑΝΑΡΗΣ) .

Ο γνωστός και πάντα επίκαιρος σατιρικός ποιητής της εποχής Γεώργιος Σουρής έγραψε ένα χαρακτηριστικό «Κατευόδιο» όταν ξεκίνησαν οι πολεμικές επιχειρήσεις από το στόλο μας στο Αιγαίο 

«Κατευόδιο , καραβάκια της φωτιάς σας κάθε σπίθα

πέφτει μέσα μας κι΄ανάφτει τη σβυσμένη μας καρδιά …

κατευόδιο , κατευόδιο … συ σταυρέ , ξαναβοήθα

των Κανάρηδων  εγγόνια , των Μιαούληδων παιδιά …»

6 Οκτωβρίου 1912 η απελευθέρωση της Ελασσόνας

(Του Απόστολου Παπαγιαννόπουλου)

  Σαν σήμερα στις 6 Οκτωβρίου 1912 , ο ελληνικός στρατός απελευθερώνει την Ελασσόνα, την πρώτη ελληνική πόλη που ελευθερώθηκε με την έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων.

 Η είσοδος του ελληνικού στρατού στην πόλη –όπως ήταν αναμενόμενο -χαιρετίστηκε με μεγάλο ενθουσιασμό από τους κατοίκους που ξεχύθηκαν στους δρόμους ενώ οι καμπάνες των εκκλησιών χτυπούσαν όλη την ημέρα χαρμόσυνα.

Το πρωί της 5ης Οκτωβρίου 1912 , η Ελλάδα ,πιστή στις συμφωνίες της με τα άλλα βαλκανικά κράτη , κηρύσσει τον πόλεμο κατά της Τουρκίας και τα ελληνικά στρατεύματα τις πρωινές ώρες περνούν τα ελληνοτουρκικά σύνορα κοντά στη Μελούνα φτάνοντας το βράδυ, όχι χωρίς αντίσταση , στην Ελασσόνα στη νότια πλευρά του Ολύμπου .

 

Μία μακρά περίοδος καταπίεσης και συνεχών ταπεινώσεων είχε τελειώσει και το όνειρο της Απελευθέρωσης είχε γίνει πραγματικότητα …Την επομένη

Την ίδια ημέρα μονάδες της στρατιάς της Ηπείρου, μετά από σκληρή μάχη με εκατέρωθεν ανακαταλήψεις όλη την ημέρα , καταλαμβάνει το οχυρό του Γρίμποβου της ΄Αρτας για να ξεκινήσουν και εκεί με νίκη υπέρ των Ελλήνων οι στρατιωτικές επιχειρήσεις .

 Στο Γρίμποβο κατά τον ατυχή ελληνο-τουρκικό πόλεμο του 1897, δόθηκε η πρώτη μεγάλη μάχη μεταξύ Ελλήνων και Τούρκων και το ίδιο επαναλήφθηκε και το 1912 αυτή όμως τη φορά με κατάληψή του από τους ΄Ελληνες …

Η έναρξη των Βαλκανικών Πολέμων και η ταχεία κατάρρευση της τουρκικής αντίστασης μαρτυρούν τη μεγάλη σύγχυση αλλά και την ελλιπή προετοιμασία των Τούρκων οι οποίοι όπως προκύπτει είχαν υποτιμήσει τις δυνατότητες του ελληνικού στρατού αλλά και την αποφασιστικότητα της ελληνικής κυβέρνησης να εμπλακεί δυναμικά στις πολεμικές αντιπαραθέσεις .

 Αυτό όμως δεν σήμαινε πως η προέλαση των ελληνικών στρατευμάτων υπήρξε εύκολη και χωρίς βαρύτατο τίμημα σε απώλειες κατά τις αλλεπάλληλες συγκρούσεις που ακολούθησαν …

(Σήμερα 6 Οκτωβρίου 2012 στην Ελασσόνα εορτάζονται επίσημα τα 100 χρόνια από την Απελευθέρωση της πόλης την ίδια ημέρα το 1912 . Η γιορτή η οποία φέρει το όνομα «Ελευθέρια» , κατέστη θεσμός στην πόλη επαναφέροντας στο προσκήνιο σε μία κρίσιμη για την πατρίδα μας περίοδο ένδοξες ιστορικές μνήμες που καταγράφηκαν στην Ιστορία ολόκληρης της Ελλάδας …)

5 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912 : Η ΕΛΛΑΔΑ ΚΗΡΥΣΣΕΙ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ ΣΤΗΝ ΤΟΥΡΚΙΑ

Η κήρυξη του Πολέμου βρήκε τον Κωνσταντίνο Καλλάρη διοικητή της Σχολής Ευελπίδων και τον γιό του Σπύρο  Εύελπι Ανθυπολοχαγό Πεζικού.
Η Σχολή έκλεισε και ο Καλλάρης ορίστηκε Μέραρχος της ΙΙ Μεραρχίας.

Στο Αρχείο της οικογένειας έχει διατηρηθεί τμήμα της αλληλογραφίας από και προς τα μέτωπα των Βαλκανικών.


Μεταξύ αυτού και η επιστολή που στέλνει ο Σπύρος στον πατέρα του στις 3-10-1912 από το Μπαϊσλάρ (Τερψιθέα της Λάρισας) χωρίς ακόμη να γνωρίζει τις κινήσεις του λόχου του (Η επιστολή εκτίθεται στο πολεμικό Μουσείο Θεσσαλονίκης μαζί με άλλα τεκμήρια του Αρχείου Καλλάρη)  

http://arxiokallari.blogspot.gr/p/blog-page_01.html 
                                 
                                           Ν.Μ 

Η κήρυξη του πολέμου.
Του Απόστολου Παπαγιαννόπουλου

Αναφέραμε χθες ότι στις 4 Οκτωβρίου 1912 η Τουρκία , μετά το τελεσίγραφο των βαλκάνιων συμμάχων (Ελλάδα , Σερβία , Βουλγαρία και Μαυροβούνιο) να δοθούν πολιτικές και θρησκευτικές ελευθερίες στους υπόδουλους στους Τούρκους λαούς των Βαλκανίων , στις 4 Οκτωβρίου 1912 κήρυξε τον πόλεμο μόνο κατά της Σερβίας και Βουλγαρίας πιστεύοντας πως με αόριστες και ψευδείς υποσχέσεις θα μπορούσε να κρατήσει την Ελλάδα εκτός των συγκρούσεων διευκολύνοντας τις στρατιωτικές της επιχειρήσεις κατά τον επερχόμενο πόλεμο 

.Όμως η Ελλάδα , πιστή στις συμφωνίες της με τα άλλα βαλκανικά κράτη , σαν σήμερα στις 5 Οκτωβρίου 1912 , κηρύσσει και αυτή τον πόλεμο κατά της Τουρκίας και τα ελληνικά στρατεύματα με ακμαίο ηθικό περνούν τις πρώτες πρωϊνές ώρες τα τότε ελληνοτουρκικά σύνορα στη Θεσσαλία (κοντά στη Μελούνα) για να φτάσουν όχι χωρίς αντίσταση από τις τουρκικές δυνάμεις στα πρόθυρα της Ελασσόνας .

 Είχε αρχίσει για την Ελλάδα ο Α΄Βαλκανικός Πόλεμος που ήλθε ως συνέπεια της μεγάλης ήττας στον άτυχο ελληνο-τουρκικό πόλεμο του 1897 και είχε ως τελικό αποτέλεσμα τη νικηφόρα προέλαση του ελληνικού στρατού και την απελευθέρωση  των υπό κατοχήν ευρισκομένων ελληνικών περιοχών της Μακεδονίας , της Ηπείρου και των νησιών του Αιγαίου Πελάγους .

Το σύνολο του ελληνικού στρατού είχε κατανεμηθεί μετά την επιστράτευση που προηγήθηκε στις 17 Σεπτεμβρίου /30 Σεπτεμβρίου 1912 , σε δύο μεγάλες ομάδες : στη στρατιά που θα δρούσε στη Θεσσαλία και στη στρατιά που θα δρούσε στην ΄Ηπειρο . 

Στο στρατιά της Θεσσαλίας , όπου είχε ενταχθεί και το Γενικό Στρατηγείο υπό τον διάδοχο Κωνσταντίνο , τοποθετήθηκαν 4 τάγματα ευζώνων , 1 τάγμα εθνοφρουρών , 1 ανεξάρτητη ταξιαρχία ιππικού , 7 μεραρχίες πεζικού , ευζώνων , ιππικού και πυροβολικού , με παρατακτική δύναμη 80.000 ανδρών και συνολική 100.000 .

 Στη στρατιά Ηπείρου , με διοικητή τον αντιστράτηγο Κωνσταντίνο Σαπουντζάκη , τοποθετήθηκαν αρχικά 8 τάγματα πεζικού και ευζώνων , 1 ίλη ιππικού και 24 πυροβόλα , ενώ αργότερα ενισχύθηκε με 2 τάγματα Κρητών και με τη λεγεώνα των Γαριβαλδινών Ιταλών εθελοντών . 

Συνολικά ο στρατός της Ηπείρου έφτανε τους 10.000-13.000 άνδρες. ΄Αξιο αναφοράς είναι πως στη στρατιά της Θεσσαλίας εντάχθηκαν και 4 αεροπλάνα τύπου Farman ( με κινητήρες 50 ίππων) που συγκροτούσαν έναν «Λόχο Αεροπορίας» με έδρα τη Λάρισα . Τα αεροπλάνα χειρίζονταν οι πρωτοπόροι ΄Ελληνες αεροπόροι Δημήτριος Καμπέρης , Μιχαήλ Μουτούσης , Πανούτσος Νοταράς και Χρήστος Αδαμίδης .

Οι τουρκικές στρατιωτικές δυνάμεις που παρατάχθηκαν στα ελληνοτουρκικά σύνορα της Θεσσαλίας είχαν οργανωθεί από τον Γερμανό στρατηγό Φον ντερ Γκολτς , είχαν σύγχρονο οπλισμό και εξοπλισμό και ήταν πανίσχυρες . Εκτός από τις ισχυρές τοπικές φρουρές των συνοριακών φυλακίων προστέθηκαν 11 τάγματα πεζικού , 4 πυροβολαρχίες και μία ίλη ιππικού . 

Πιο πίσω , στη γραμμή Σερβίων-Κοζάνης , είχαν παραταχθεί άλλα 12 τάγματα πεζικού , 4 πυροβολαρχίες με δύο ίλες ιππικού με ικανές εφεδρείες στη Θεσσαλονίκη και στο Μοναστήρι όπου υπηρετούσαν 19 τάγματα πεζικού , 9 ίλες ιππικού με 19 πυροβολαρχίες . Η συνολική δύναμη του τουρκικού στρατού την εποχή εκείνη στη Δυτική Μακεδονία , όπου υπηρετούσε το 8^ο τουρκικό Σώμα στρατού ήταν 35-40.000 άντρες .

Οι πολεμικές επιχειρήσεις που ακολούθησαν ήταν σκληρές και πολυαίμακτες αλλά η προέλαση του ελληνικού στρατού υπήρξε συνεχής καθώς ο μεγάλος ο πόθος της Ελευθερίας των σκλαβωμένων αδελφών έδινε στις ελληνικές στρατιωτικές δυνάμεις πρόσθετη δύναμη και αντοχή για να ολοκληρωθεί ο εθνικός στόχος και να διαγραφεί η βαριά ανάμνηση της ταπεινωτικής ήττας του 1897 …